De feiten: Zwangere vrouwen die stoppen met roken krijgen een cadeaubon
Bronnen: NOS, BN DeStem, Trimbos, BMJWat moet je doen om een zwangere vrouw te laten stoppen met roken?
Het Trimbos-instituut en het Erasmus Medisch Centrum zijn met een proef in Rotterdam begonnen om zwangeren te laten stoppen met roken door ze een financiële beloning te geven.
28 baby’s per dag
Zeker 10.000 zwangere vrouwen in Nederland, zo’n 8 procent, roken tijdens de zwangerschap. Dat betekent dat er dagelijks 28 baby’s worden geboren die in de baarmoeder zijn blootgesteld aan schadelijke stoffen uit tabaksrook.
Dat kan leiden tot gezondheidsproblemen. Zo vergroot het de kans op een miskraam, doodgeboorte en wiegendood.
Kindjes van rokende moeders hebben verder een grotere kans op een (te) laag geboortegewicht, gedragsstoornissen, overgewicht en aangeboren afwijkingen zoals een hazenlip.
Elke maand een cadeaubon
Aan de proef in Rotterdam nemen tweehonderd vrouwen en hun partners deel. Dit kunnen zowel zwangere vrouwen met partner zijn als stellen met een kinderwens.
Het idee is dat de rokende vader en moeder in spe professionele begeleiding krijgen om te stoppen. Zijn ze vier weken na het begin van de stoppoging nog steeds gestopt met roken, dan krijgen ze een cadeaubon.
Daarna kunnen ze maandelijks nieuwe cadeaubonnen verdienen. Ook na de bevalling volgen er nog twee beloningen: een maand en drie maanden na de geboorte van het kind.
Een bon wordt uitgedeeld als moeder en vader zijn geslaagd voor een ademtest, waarbij het koolmonoxidegehalte niet hoger mag zijn dan 4 ppm (parts per million). Dat is onder de medische grens om als niet-roker te gelden.
Succes in Engeland en Frankrijk
Uit studies in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, waar de beloningsmethode ook is toegepast, blijkt het uitdelen van cadeaubonnen te werken. In het Verenigd Koninkrijk is sinds de invoering van de methode het percentage rokende zwangere vrouwen gedaald van 9,5 procent in 2020 naar 6 procent in 2024.
Uit Frans onderzoek in 2021, waaraan 460 zwangere vrouwen deelnamen, bleek dat 16 procent van de groep zwangeren met een beloning tijdens hun gehele zwangerschap gestopt was met roken, tegenover 7 procent in de groep zonder beloning.
Wie zegt wat over deze beloning voor zwangere vrouwen?
Bronnen: EW, NOS, X, Erasmus MC- ‘Als je negen maanden niet rookt, zijn de risico’s rondom de bevalling hetzelfde als bij iemand die nooit heeft gerookt. Dus het heeft zeker zin,’ zegt kinderarts Leonieke Breunis (36) tegen EW.
- ‘Deze vrouwen willen heel graag stoppen,’ zegt Linda van der Spek, onderzoeker in het Sophia Kinderziekenhuis (Erasmus) en bij Trimbos, tegen de NOS. ‘Maar het gevoel van beloning dat ze krijgen van roken maakt het ontzettend lastig. Door een cadeaubon te geven als ze het een bepaalde periode volhouden om niet te roken bestrijden we dat gevoel met een alternatief beloningsgevoel.’
- ‘Dus de intrinsieke motivatie om iets in het belang van je ongeboren baby te doen is er niet, maar voor geld doe je het wel? Manmanman…’, zegt iemand op X.
- ‘Deze vrouwen krijgen vaak verwijten te horen en worden negatief bejegend. Door hen te belonen om hun gedrag te verbeteren geef je iets positiefs,’ zei kinderarts-neonatoloog Jasper Been (Erasmus MC) eerder over de Franse studie.
EW’s visie: Mooi initiatief, maar uiteindelijk geen oplossing
Door: Laurien Onderwater, redacteur VooruitgangsgeloofDe proef met rokende, zwangere vrouwen kan op veel meningen rekenen. Op sociale media reageren veel mensen onthutst. Want waarom is een gezond kind ter wereld brengen niet motiverend genoeg om te stoppen met roken, en zijn een paar cadeaubonnen dat wel?
Cadeaubonnen kunnen helpen
Die vraag is enigszins terecht. De lijst van risicofactoren voor de gezondheid van moeder en kind in de periode rond de zwangerschap (en ook later in het leven) is behoorlijk lang.
Geen enkele moeder wil dat haar kind met een fysieke of mentale achterstand wordt geboren. Dus dan lijkt het evident dat je er als aanstaande moeder alles aan doet om een gezond kind op de wereld te zetten.
Tegelijk vraagt de kwestie ook om nuance. Een verslaving is hardnekkig, en nicotine is net zo verslavend als heroïne. Bovendien roken de partners van zwangere vrouwen in veel gevallen ook.
Op eigen kracht stoppen met roken, is voor velen daarom erg moeilijk. Dan kan een terugkerende beloning, in de vorm van cadeaubonnen, helpen.
Hoog percentage terugval
De vrouwen die deelnemen aan de proef worden tot drie maanden na de bevalling gevolgd. Daarna moeten ze het niet-roken op eigen kracht blijven volhouden.
Dat vergt flink wat discipline. Zeker in een periode die gepaard gaat met weinig slaap en meer stress, is dat op zijn zachtst gezegd een uitdaging.
‘Ongeveer de helft van de vrouwen gaat weer roken als ze zijn gestopt,’ zegt Leonieke Breunis (36), kinderarts aan het Erasmus MC. Breunis deed haar promotieonderzoek naar het opzetten van een behandeling voor vrouwen die zwanger willen worden of zijn en proberen te stoppen met roken en drinken.
Als deze vrouwen weer gaan roken, wordt hun pasgeboren kind alsnog blootgesteld aan schadelijke sigarettenrook.
Breunis: ‘Dat is zeker zo, maar hoe korter je wordt blootgesteld als kind, hoe beter. Als een kind is geboren met een goed gewicht, na een goede zwangerschapsduur, met een goed brein en goede longen, dan staat het wel met 4-0 voor ten opzichte van het kind waarbij de moeder wel heeft gerookt tijdens de zwangerschap.’
Winst met een kanttekening
Een rookvrije zwangerschap is, zonder twijfel, winst voor moeder en kind. Maar terugval ligt op de loer. De proef laat vooral zien hoe moeilijk het is om verslavingsgedrag structureel te doorbreken.
Financiële prikkels kunnen helpen aan het begin, maar mogen niet worden verward met een oplossing. Een kind rookvrij laten opgroeien, vergt uiteindelijk meer dan een paar cadeaubonnen.