De feiten: Oorlog in het Midden-Oosten holt koopkracht uit
Bron: CPBDe oorlog in het Midden-Oosten kan de Nederlandse economie fors schaden. Dat blijkt uit de eerste voorzichtige berekeningen die het Centraal Planbureau (CPB) daarover heeft opgenomen in zijn jaarlijkse Centraal Economisch Plan (CEP).
Het CEP is de voorjaarsraming van het Planbureau waarin onder meer de koopkracht van huishoudens en de ontwikkelingen van de overheidsbegroting voor de komende jaren staan weergegeven.
Koopkracht uitgehold bij aanhoudend oorlogsgeweld
Als de olie- en gasprijs op korte termijn weer dalen naar het niveau van begin deze maand – zo’n 60 dollar voor een vat olie en een groothandelsprijs van 30 cent voor een kuub gas – dan stijgt de koopkracht dit jaar in doorsnee met 1,4 procent voor alle huishoudens.
Houdt de oorlog aan en blijven de prijzen ook dit jaar hangen rond de huidige niveaus (90 dollar voor een vat olie en 50 eurocent voor een kuub gas), dan halveert de stijging van de koopkracht. Grote boosdoener is de stijgende inflatie in dit scenario.
Die staat geraamd op dik 2 procent voor dit en komend jaar, maar bij die raming was nog geen rekening gehouden met de prijssprongen op de energiemarkten sinds het begin van deze maand.
Doemscenario CPB: koopkracht daalt
Het CPB heeft ook een ‘extreem’ scenario doorgerekend, met hogere olie- en gasprijzen. Stijgt de olieprijs naar 120 dollar per vat en stijgt de gasprijs naar 1 euro per kuub, dan blijft er van de koopkrachtstijging niets over en daalt die zelfs met enkele tienden van procenten.
Het CPB heeft niet met grotere schommelingen op de energiemarkten gerekend, hoewel die zeker tot de mogelijkheden behoren.
Koopkracht stijgt niet of nauwelijks
De olieprijs stond eerder deze week al een keer op 120 dollar. Tijdens de gascrisis van najaar 2022 steeg de groothandelsprijs tot boven 3 euro per kuub gas.
In de komende jaren stijgt de koopkracht niet of nauwelijks. De lonen gaan nog steeds omhoog, maar daar staan sterk stijgende lasten tegenover. Onder meer hogere zorgpremies en een hogere inkomstenbelasting (de vrijheidsbijdrage) werken tegen de loonstijgingen in.
EW's visie: Tweede Kamer moet kabinet helpen begroting op orde te houden
Door: Jeroen van Wensen, redacteur EconomieVan de afgelopen zes jaar is dit de vierde keer dat het Centraal Economisch Plan met grote onzekerheid is omgeven. In 2020 was er het begin van de coronapandemie. In 2022 was dat de Russische aanval op Oekraïne met als gevolg torenhoge gasprijzen.
In 2025 was er de onzekerheid rond de importheffingen die Donald Trump zou afkondigen. Trump was toen net aangetreden als president van de Verenigde Staten. En dit jaar zijn er én Trump én de oorlog in Iran.
Rentes lopen flink op
De economie heeft sinds 2020 grote schokken te verwerken gekregen. Rentes zijn fors gestegen (in 2030 liggen de uitgaven aan rentelasten zo’n 7 miljard euro per jaar hoger dan in 2026) en door de afgenomen veiligheid heeft het leger dringend extra materieel en personeel nodig. De extra defensiekosten lopen in de miljarden.
De heftige schokken in de afgelopen jaren hebben geleerd dat gezonde overheidsfinanciën noodzakelijk zijn om voldoende veerkracht te kunnen tonen. Dat betekent dat de staatsschuld in toom moet worden gehouden, en om te beginnen dus de overheidsuitgaven.
Oppositie helpt kabinet niet uit de brand
Het kabinet heeft voorstellen gedaan om voor toekomstige generaties gepensioneerden de AOW te versoberen en voor huidige werkenden de WW-duur te verkorten en de uitkeringen voor toekomstige en sommige van de bijna een miljoen arbeidsongeschikten te verlagen.
Dat zijn geen fijne maatregelen en voor de oppositie was het makkelijk prijsschieten. Veel van de voorstellen van het kabinet staan nu alweer in de ijskast. Maar daarmee maakt de oppositie zich er makkelijk af.
De uitgaven aan zorg en sociale zekerheid zijn te hoog en moeten eenvoudigweg naar beneden. Hoe langer pijnlijke maatregelen uitblijven, hoe ingewikkelder het wordt om straks de uit de bocht vliegende overheidsfinanciën op orde te krijgen.
Verdere verdieping: Begrotingstekorten nemen toe
Bron: CEPHet begrotingstekort komt dit jaar uit op -2,6 procent, wat vooral komt door een eenmalige afkoop van circa 8 miljard euro aan pensioenen voor defensiepersoneel. In 2027 staat het tekort geraamd op -1,9 procent.
In de jaren hierna lopen de tekorten steeds verder op, wat vooral komt door snel oplopende kosten voor de AOW en defensie.
Begrotingstekort dreigt boven EU-norm uit te komen
In 2030 liggen de kosten voor de sociale zekerheid 13 miljard euro hoger dan dit jaar. Daarbij is uitgegaan van een kabinet dat heeft weten te bezuinigen op de sociale uitkeringen.
Gezien de houding van de Tweede Kamer en de vakbonden lijkt dat niet te lukken. Alles wat door het parlement wordt afgeschoten, leidt tot hogere tekorten.
In 2034 schiet het kabinet door de Brusselse tekortnorm van 3 procent heen. De staatsschuld komt dan uit op 52 procent van het bruto binnenlands product (dat is de omvang van de economie, die dit jaar uitkomt op zo’n 1.200 miljard euro).