De feiten: Gezondheidsorganisaties willen slimme suikertaks snel invoeren
Bronnen: De Gezonde Generatie, coalitieakkoord 2026-2030Een coalitie van organisaties en deskundigen op het gebied van gezondheid, waaronder De Gezonde Generatie, GGD Amsterdam en onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU), roept de Tweede Kamer op om al in 2027 een ‘slimme suikertaks’ in te voeren. Aanleiding is nieuw (nog ongepubliceerd) onderzoek van de VU, GGD Amsterdam en Ipsos I&O naar het frisdrankgebruik van jongeren van 12 tot 16 jaar.
De uitkomst is stevig: jongeren drinken gemiddeld 9,5 glazen suikerhoudende dranken per week. De helft komt zelfs uit op gemiddeld 16,5 glazen. Wie meer dan zeven glazen per week drinkt, loopt aantoonbaar extra risico op overgewicht en zogeheten metabole problemen.
Dat zijn verstoringen in de stofwisseling waarbij het lichaam minder goed reageert op insuline en moeite krijgt om suikers gezond te verwerken. Dat kan op termijn leiden tot ernstig overgewicht en obesitas, die gepaard gaat met insulineresistentie, verhoogde bloedsuiker, leververvetting en uiteindelijk diabetes type 2.
Belasting op suikerhoudende dranken
De organisaties pleiten voor een belasting specifiek op suikerhoudende dranken, die oploopt naarmate er meer suiker in zit. Een fles frisdrank met veel suiker wordt daarbij zwaarder belast dan een variant met minder suiker. Dat geeft fabrikanten een financiële prikkel om hun recepten aan te passen.
Het kabinet heeft in het coalitieakkoord al plannen aangekondigd voor een bredere heffing op basis van suikergehalte in voeding en drank per 2030. Maar volgens de pleitbezorgers duurt dat te lang en is het verstandig om zo snel mogelijk te beginnen met een gerichte taks op frisdrank.
Wie zegt wat over de invoering van een slimme suikertaks?
Bronnen: De Gezonde Generatie, Voeding.nu- Diena Halbertsma, woordvoerder van De Gezonde Generatie: ‘Elke dag dat we wachten met wetgeving lopen kinderen het risico om ziek te worden.’
- Onderzoeker aan de VU Amsterdam Rian Pepping: ‘Als we willen dat jongeren gezonder leven, moeten we de omgeving anders inrichten en niet blijven wijzen op individuele verantwoordelijkheid.’
- Directeur van de Nederlandse Vereniging Frisdranken, Waters, Sappen (FWS) Robert Seegers is geen voorstander van een snelle, beperkte suikertaks: ‘Voor echte gezondheidswinst is een brede aanpak nodig. Met een extra belasting op frisdranken komen we er niet.’
EW's visie: Kabinet dat streeft naar 'gezondste generatie ooit' kan niet om slimme suikertaks heen
Door: Bram Hahn, redacteur GezondheidHet verschil tussen de brede suikertaks die het kabinet in 2030 wil invoeren en de slimme suikertaks waar nu om wordt gevraagd, zit vooral in het tempo en de reikwijdte. Waar de brede taks het hele voedselaanbod omvat en daardoor complex en tijdrovend is, richt de slimme taks zich uitsluitend op suikerhoudende dranken. Waardoor hij ook sneller kan worden ingevoerd.
Juist de beperkte focus maakt deze route aantrekkelijk. Internationaal onderzoek laat zien dat een gerichte heffing op frisdrank relatief snel effect heeft: producenten passen recepten aan om onder hogere tariefschijven te blijven, consumenten kopen minder suikerhoudende varianten. Minder suiker in de schappen leidt tot minder suiker in het glas.
Of dat uiteindelijk ook leidt tot fors kleinere obesitas- en diabetespercentages, is veel moeilijker hard te maken. Gezondheidseffecten manifesteren zich traag en worden beïnvloed door tal van factoren. Onderzoek uit Mexico wijst voorzichtig op een positief effect: de invoering van een suikertaks op frisdrank in 2014 leidt volgens een modelstudie tot minder gevallen van diabetes type 2 onder jongeren. Ook heeft een taks op suikerhoudende dranken gunstige effecten op tandgezondheid en astma, bleek in het Verenigd Koninkrijk.
Voorstanders van de slimme suikertaks beseffen ook wel dat het causale verband lastig is aan te tonen, maar benadrukken dat de maatregel slechts een schakel is in een lange keten van preventieve maatregelen. Een kabinet dat de ambitie heeft de ‘gezondste generatie ooit’ voort te brengen, kan eigenlijk geen nee zeggen tegen een maatregel waarover bijna alle deskundigen het eens zijn.
Verdere Verdieping: De ene suikertaks is de andere niet
Bron: RijksoverheidCirca honderd landen hebben inmiddels een vorm van suikertaks, in allerlei gedaanten: alleen op suikerhoudende frisdrank, op alle suikerhoudende voorverpakte producten, met een vast tarief of met een tarief dat meestijgt met het suikergehalte.
Die internationale voorbeelden geven inzicht in de werking van heffingen op als ongezond aangemerkte producten. In het Verenigd Koninkrijk leidde de Soft Drinks Industry Levy tot een forse daling van het gemiddelde suikergehalte in frisdranken. Producenten pasten hun recepten aan om onder hogere tariefschijven te blijven. Het totale suikergehalte in verkochte dranken daalde aanzienlijk.
Jongeren zijn gevoelig voor prijsmaatregelen
Ook in landen als Mexico en Zuid-Afrika daalde de aankoop van suikerhoudende dranken na invoering van een belasting. Jongeren en mensen in lagere inkomensgroepen blijken relatief prijsgevoelig. Dat sluit aan bij het Nederlandse onderzoek, waarin een ruime meerderheid van de jongeren aangeeft minder te kopen bij een hogere prijs.
De vraag naar gezondheidseffecten is complexer. Sommige analyses uit Mexico suggereren een daling in het aantal nieuwe diabetesgevallen onder jongeren na invoering van de taks. Maar de bewijslast blijft onderwerp van debat, doordat veel factoren tegelijk veranderen. Toch is de richting van de effecten consistent: minder suikerinname leidt op termijn tot minder gezondheidsschade.
Taks heeft ook economisch effecten
Tegenstanders wijzen erop dat een belasting relatief zwaarder drukt op lagere inkomens. Niet voor niets diende Tweede Kamerlid Stephan van Baarle namens DENK begin februari een motie in tegen invoering van de brede suikertaks omdat die burgers financieel raakt.
Daar staat tegenover dat juist in die groepen met lagere inkomens de consumptiedaling – en daarmee de potentiële gezondheidswinst – vaak het grootst is. Wanneer opbrengsten worden ingezet voor preventie, kan het beleid bovendien breder resultaat opleveren.
Er zit toch al een heffing op dranken?
Ja, er is een verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken. Die belasting werd al in 1993 ingevoerd, vooral om geld op te halen voor de schatkist, niet om mensen gezonder te laten drinken. Deze heffing werd in 2024 verhoogd van 17,30 euro naar 26,13 euro per 100 liter en geldt voor vrijwel alle frisdranken, sappen en zelfs suikervrije varianten als cola zero.
De verbruiksbelasting op mineraalwater werd in dat jaar wel afgeschaft omdat het een gezond alternatief is. De verwachting is dat een suikertaks in de plaats komt van de huidige verbruiksbelasting en dat het een getrapte heffing wordt: hoe hoger het suikergehalte in een product, hoe hoger de taks.