De feiten: Steeds meer steun voor verbod op sociale media voor kinderen
Steeds meer Nederlanders zijn voorstander van een verbod op sociale media voor kinderen onder de zestien jaar.
Uit een enquête van marktonderzoeker Newcom blijkt dat 63 procent van de ondervraagden (die allen zestien jaar of ouder waren) dergelijke wetgeving zou steunen. Vorig jaar lag dat percentage nog op 57.
Opmerkelijk is onder meer dat die steun het sterkst groeit bij de zogenoemde Generatie Z (15 tot 27 jaar). In een jaar tijd nam het aandeel voorstanders van een verbod op sociale media voor ‘zestienminners’ toe van 44 naar 55 procent.
Als mogelijke verklaring noemt Newcom de ruime ervaring die Gen-Z’ers zelf hebben met de nadelen van sociale media. Overigens willen oudere generaties verhoudingsgewijs nog altijd vaker dat kinderen worden beschermd tegen sociale media.
Australië voerde recent al sociale-mediaverbod in
Een van de aanjagers van de discussie over een verbod is het ouderinitiatief ‘Smartphonevrij Opgroeien’. Die beweging van ruim vijftigduizend ouders zet zich in om smartphonebezit en gebruik van sociale media uit te stellen voor hun kinderen.
Australië was afgelopen december het eerste land ter wereld waar een leeftijdgrens voor het gebruik van sociale media werd ingevoerd. Inmiddels zijn zo’n vijf miljoen accounts van Australiërs jonger dan zestien gesloten.
Het Britse Hogerhuis stemde vorige week voor zo’n verbod, en ook in Frankrijk zijn wetten in de maak.
Verband tussen gebruik sociale media en gezondheid
Volgens veel respondenten in het Nederlandse onderzoek kunnen kinderen onder de zestien nog niet goed omgaan met de schadelijke gevolgen van sociale media, en is een verbod daarom wenselijk.
Tegenstanders van een verbod noemen juist de positieve vaardigheden die kinderen leren dankzij sociale media. Verbieden ontneemt ze juist de mogelijkheid veilig om leren te gaan met onder meer YouTube, Whatsapp, TikTok, Instagram en Snapchat.
Het onderzoek, gedaan onder 6.685 respondenten, biedt ook inzicht in de effecten die veelvuldig gebruik van sociale media heeft op de gezondheid.
Zo voelen ‘sociale-mediajunkies’ zich vaker eenzaam, hebben ze een lager zelfbeeld en voelen ze zich overdag minder fit.
Daarbij kan het overigens ook gaan om een omgekeerd verband: wie zich al eenzaam voelt, is mogelijk eerder geneigd zich op sociale media te begeven.
Datzelfde geldt voor de vaststelling dat de groep die intensief gebruikmaakt van sociale media, ook vaker een beroep doet op de zorg.
EW's visie: Maak kinderen weerbaar in plaats van onwetend
Ook wie van zichzelf een opgewekte aard heeft, kan somber worden bij de aanblik van jongeren die op schoolpleinen of in kinderkamers aan hun telefoon geplakt zitten.
Dan is het ontbreken van enkele basisbestanddelen van een gezond sociaal leven pijnlijk zichtbaar. Zoals aandachtig met elkaar praten en naar elkaar kijken.
Nog deprimerender is de gedachte dat kinderen via die telefoon blootstaan aan allerlei influencers, algoritmen en digitaal fastfood die niet bepaald bevorderlijk zijn voor hun welzijn.
Het steeds breder klinkende pleidooi voor inperking van sociale-mediagebruik door jongeren is dan ook goed te begrijpen. Toch zijn er ook redenen om zo’n verbod wat overhaast te vinden.
Wetenschappelijk bewijs voor gevaar sociale media is (nog) niet waterdicht
Neem in de eerste plaats de niet al te stevige wetenschappelijke onderbouwing van de bewering dat frequent sociale-mediagebruik tienerlevens schaadt. Voorstanders van een verbod verwijzen bijvoorbeeld vaak naar de alarmerende studies van Jonathan Haidt.
Maar veel deskundigen betwijfelen de hardheid van de bewijzen die de Amerikaanse sociaal-psycholoog aanvoert voor zijn bewering dat sociale media belangrijke veroorzakers zijn van depressie, zelfbeschadiging en zelfs suïcide. Voor zulke conclusies vinden zij het veel te vroeg.
Al zegt je gevoel dat Haidts waarschuwingen hout snijden, dan nog is het verstandig om te wachten tot binnen de wetenschap een redelijke consensus heerst.
Te hopen valt dat voortschrijdende kennis intussen ook tot antwoord leidt op de vraag wat dan een wenselijke leeftijdgrens zou zijn. Waarom moet die op zestien jaar liggen?
Frankrijk kiest voor vijftien jaar. Is het niet logischer om eerst eens te kijken naar een grens van twaalf of veertien jaar?
Verbod op sociale media is voor kinderen behoorlijk ingrijpend
Het demissionaire kabinet kwam vorig jaar met een advies: kinderen zouden pas in groep 8 van de basisschool – op elf-, twaalfjarige leeftijd – een smartphone moeten krijgen, en pas op hun vijftiende toestemming moeten krijgen om sociale media te gebruiken.
Dat er werd gekozen voor een richtlijn in plaats van een verbod, had vooral praktische redenen. Een verbod is namelijk ‘totaal niet te handhaven’, aldus toenmalig demissionair staatssecretaris Vincent Karremans (VVD, Preventie).
Een algeheel verbod op sociale media zou – treurig maar waar – diep ingrijpen in het leven van kinderen. Misschien wel te diep, vindt bijvoorbeeld Simone van der Hof, hoogleraar recht en digitale technologie aan de Universiteit Leiden.
‘Als je kinderen verbiedt op sociale media te komen, blokkeer je een heel deel van hun leven, inclusief de positieve kanten die sociale media ook hebben.’
Sociale media zijn een probleem, maar soms ook een oplossing
Van der Hof is niet de enige die erop wijst dat sociale media ook gunstige kanten hebben, zelfs voor kinderen.
Ja, ze komen er soms informatie tegen die ronduit ongeschikt is voor hun leeftijd. Maar ze vergaren er ook nuttige kennis, voeden er hun nieuwsgierigheid en vinden er gelijkgestemden.
Het kind dat op school wordt gepest en amper vrienden heeft, kan online juist troost vinden bij geestverwanten.
Meer algemeen kun je je afvragen of het zinvol is om kinderen volledig te verbannen uit de onherbergzame wereld van sociale media. Die wereld bestáát, en ze krijgen er vroeg of laat mee te maken. Dan maar liever goed voorbereid.
Nuttiger dan een verbod is vooralsnog dan ook een gedegen digitale opvoeding, waarin het kind thuis en op school gereedschappen krijgt aangereikt om zich te wapenen tegen de onwenselijke kanten die sociale media zonder meer hebben.
Wie zegt wat over het verbod op sociale media voor kinderen?
- Demissionair minister Vincent Karremans, vorig jaar staatssecretaris van Preventie, over een mogelijk verbod: ‘Ik kan moeilijk aan elke keukentafel gaan kijken of kinderen dat echt niet doen. Een verbod is een papieren werkelijkheid.’
- Hoogleraar Simone van der Hof vertelde in NRC waarom ze tegen een verbod is: ‘Je blokkeert een deel van hun leven en lost de echte problemen niet op.’
- Emmanuel Macron, president van Frankrijk, over het op handen zijnde verbod op sociale media voor Franse jongeren onder de vijftien jaar: ‘De hersenen van onze kinderen zijn niet te koop.’