De feiten: Tot 30 jaar gevangenisstraf voor eermoord op Syrische Ryan
In de zaak rond de gruwelijke moord op de achttienjarige Syrische Ryan legde de rechtbank de broers van de vrouw, Mohamed en Muhanad al N., celstraffen op van twintig jaar, conform de eis van het Openbaar Ministerie.
Vader Khaled al N., die de zitting niet bijwoonde omdat hij is gevlucht naar Syrië, werd bij verstek veroordeeld tot dertig jaar cel – vijf jaar meer dan de eis van het OM, en op levenslang na de hoogst mogelijke gevangenisstraf.
Moordzaak-Ryan: te ‘westers’
Ryan werd vermoord omdat zij zich wilde losmaken van de normen binnen haar streng-islamitische Syrische gezin.
In de maanden voor haar dood droeg ze vaker make-up en deed ze haar hoofddoek af. Binnen de familie leidde dat tot oplopende spanningen. De aanleiding voor de uiteindelijke moord was een TikTok-video waarop Ryan zich te westers zou hebben gedragen.
Ryan ontvluchtte haar familie al eerder en dook onder in Rotterdam. Toch wisten haar broers weer contact met haar te krijgen. Volgens het OM wonnen zij haar vertrouwen, haalden haar op, en beweerden dat ze naar hun vader gingen zodat Ryan haar excuses kon aanbieden, waarna ‘alles goed zou komen’.
Oostvaardersplassen
In werkelijkheid brachten ze haar naar de Oostvaardersplassen, waar haar vader ook naartoe kwam. Onderweg stuurde hij zijn zoons berichten met instructies, aldus het OM. Hij noemde Ryan onder meer een ‘varken’ en schreef dat zij in een diep meer moest worden gedumpt, met ‘verzwaarde benen zodat de vissen haar konden opeten’.
Bij de Oostvaardersplassen bonden ze Ryan, zo blijkt uit rechtbankverslagen, met in totaal achttien meter tape vast. Haar mond werd afgeplakt. Vervolgens werd ze levend in het water gegooid.
Appgroep ‘Eervolle Familie’
In het politieonderzoek speelde ook de appgroep met de naam ‘Eervolle Familie’ een belangrijke rol. In berichten die door justitie werden veiliggesteld, ging het veel over Ryan, en over ‘oplossingen’ voor het ‘probleem’ dat zij in de ogen van familieleden vormde.
Er werd gespeculeerd over manieren om haar te laten verdwijnen. Bijvoorbeeld door haar voor een trein te duwen of haar tot zelfmoord aan te zetten. In deze appgroep zaten ook haar moeder en zus, die haar onder meer ‘slet’ noemden. Haar zus vond het ‘halal’ om Ryan te doden.
De broers verklaarden tijdens de behandeling van de zaak dat dit soort uitlatingen binnen hun cultuur ‘normaal’ zijn, en dat de rechtbank daar niet te veel achter moest zoeken. Die lezing wees de rechtbank van de hand.
EW's visie: Eerwraak heeft ook een religieuze kant
Door: Nard Lodewijk, redacteur Nationale veiligheidDe broers van Ryan hielden vol dat zij niets te maken hadden met de moord. Maar uit biologische sporen en telefoongegevens bleek dat op zijn minst Muhanad aanwezig was op de plaats delict.
Mohamed bleef bij de auto. De rechtbank achtte hun betrokkenheid daarom overtuigend bewezen. Dat zij beiden twintig jaar kregen opgelegd voor medeplichtigheid, in lijn met de eis van het OM, is dan ook terecht.
De vader – die vanwege zijn vlucht naar Syrië niet bij de zitting aanwezig was – kreeg de zwaarst mogelijke tijdelijke gevangenisstraf: dertig jaar. Levenslang wordt in Nederland bijna nooit opgelegd bij een enkelvoudige moord. Helaas zal Khaled al N. hoogstwaarschijnlijk nooit achter Nederlandse tralies verdwijnen.
Groeiende problematiek
Eergerelateerd geweld is de afgelopen jaren een structureel probleem geworden. De politie heeft herhaaldelijk de aandacht erop gevestigd, waarna de overheid het Landelijk Expertise Centrum Eer Gerelateerd Geweld (LEC EGG) oprichtte. Dit centrum ondersteunt opsporingsdiensten en houdt statistieken bij van zogenoemde ‘complexe eerzaken’.
In 2022 registreerde het expertisecentrum 594 van zulke zaken. Een jaar later waren het er 619. Het gaat niet enkel om moordzaken, maar ook om intimidatie, bedreiging, controle en isolatie, en gedwongen huwelijken. In het uiterste geval mondt het geweld uit in moord.
Volgens huiselijkgeweld.nl is eergerelateerd geweld ‘elke vorm van geestelijk of lichamelijk geweld die wordt gepleegd vanuit een collectieve mentaliteit, als reactie op (dreigend) eerverlies van een persoon en daarmee van diens familie’.
Patriarchale structuren binnen de Syrische cultuur
Uit politiecijfers en onderzoek blijkt dat eergerelateerd geweld relatief vaker voorkomt in bepaalde migrantengemeenschappen, waaronder de Syrische. Op 5 september 2023 werd in Apeldoorn de 28-jarige Syrische Roshin doodgestoken terwijl zij met haar driejarige dochter over straat liep. De verdachten waren haar broers en twee neven, van wie er één ook haar ex-partner was.
Een onderzoek van het Kennisplatform Inclusief Samenleven wijst erop dat dit mede samenhangt met traditionele, sterk patriarchale familieverhoudingen in delen van de Syrische gemeenschap.
Mannen staan daarin als kostwinner boven vrouwen. Sinds de vluchtelingencrisis van 2015 kwamen veel Syrische vrouwen in West-Europa in contact met maatschappelijke vrijheden die in Syrië nauwelijks bestonden. Dat heeft ertoe geleid dat vrouwen zich vaker losmaken van hun gezin en vaker scheiding aanvragen – wat mannen niet altijd accepteren.
Moordzaak-Ryan: religie speelt ook een rol
De zaak-Ryan toont dat eergerelateerd geweld in Nederland niet los te zien is van religieuze en daaraan gekoppelde culturele normen. Ryan wilde een ‘westers’ leven leiden, zich onttrekken aan haar streng religieuze gezin en geen hoofddoek meer dragen.
Dat is niet uniek. Schrijfster en opiniemaker Lale Gül – die zich na publicatie van haar boek Ik ga leven (2021) – losmaakte van haar streng islamitische familie, ontvangt jaren later nog wekelijks doodsbedreigingen. Zonder zware persoonsbeveiliging kan zij niet over straat.
Niet elke vorm van eergerelateerd geweld is religieus gemotiveerd. Maar in een deel van dergelijke zaken spelen religieuze aspecten wel degelijk een rol. En dat is zorgelijk. De moord op Ryan laat dat op zeer tragische wijze zien.
Lees ook | Lale Gül, Nederlander van het Jaar: ‘Ik ga nooit deur uit zonder vermomming’
Verdere verdieping: De zaak-Ryan werd internationaal nieuws
Tijdens de inhoudelijke behandeling in december vorig jaar kreeg de moord op Ryan ook internationaal aandacht. Buitenlandse nieuwsorganisaties – met name rechtse en islamkritische media en influencers – besteedden uitgebreid aandacht aan de zaak.
Zo werd er over de moord bericht door Amerikaanse media als Fox News en The New York Post, en door Britse kranten als The Daily Express en The Daily Telegraph. Ook media in landen als India en Nigeria pikten het verhaal op.
Debat over hoofddoek na moord weer opgelaaid
De zaak kreeg daarnaast een politieke en activistische lading op sociale media. De Republikeinse gouverneur van Florida, Ron DeSantis, schreef op X dat de moord ‘het loon van de sharia’ was.
De Britse anti-islamactivist Tommy Robinson, die op X ruim 1,7 miljoen volgers heeft, reageerde met de vraag: ‘Waar zijn de feministen nu?’ Ook laaide het debat weer op of de hoofddoek voor vrouwen een vrije keuze is in de islamitische cultuur.