D66, VVD en CDA lopen niet weg voor enorme investeringen in defensie en de verdeling van de lasten, schrijven Victor Pak en Jeroen van Wensen.
De defensie-uitgaven zijn over tien jaar zo’n 20 miljard euro hoger dan in 2026. Het leger beschikt vanaf 2035 over een budget van een kleine 50 miljard euro per jaar. Die broodnodige investering in de uitgemergelde krijgsmacht staat helder en ondubbelzinnig in de begroting van de nieuwe coalitie.
En al bijna net zo helder staat daarin hoe die enorme extra last wordt verdeeld.
Coalitieakkoord: rekening komt bij werkenden, hogere inkomens en zorggebruikers
Bedrijven betalen deze ‘vrijheidsbijdrage’ in de vorm van iets hogere werkgeverslasten.
Werkenden krijgen later AOW en lagere en kortere uitkeringen bij werkloosheid en arbeidsongeschiktheid.
De hogere inkomens krijgen een hogere aanslag voor de inkomstenbelasting.
Lees ook | AOW op de schop? Zorgen bij ouderen én fiscalisten: ‘Dadelijk zit ik bij de voedselbank’
En iedereen krijgt vroeg of laat te maken met hogere kosten voor de zorg. Een bezoek aan het ziekenhuis wordt duurder. Ook komen er hogere eigen bijdragen voor de hulp aan huis en voor de langdurige verpleegzorg.
Lees ook | Wat is een coalitieakkoord, en is dat zinvol bij een minderheidskabinet?
Coalitieakkoord: pijnlijke ingrepen, maar niet ontwrichtend
Het zijn stuk voor stuk maatregelen die niemand met gejuich zal ontvangen, maar voor vrijwel niemand onoverkomelijk zijn. En wie financieel toch in de knel komt, kan rekenen op steun van de gemeente.
Tegen de achtergrond van een wereld die ingrijpend en in hoog tempo verandert, vallen deze ingrepen alleszins mee.
In dat opzicht beleeft de nieuwe coalitie een voortvarende begin. Dat is ook welkom, na jaren waarin de wereld in rap tempo doordraaide, maar Den Haag stil leek te staan.
Want hoewel de overheid bleef groeien – in omvang en in regels – bleven hardnekkige dossiers als stikstof en asiel onopgelost.
De partijen in het aanstaande kabinet-Jetten lijken hiervoor tenminste realistische plannen te hebben uitgedacht.
Waar het coalitieakkoord begint te wringen
Valt er dan niets te klagen? Natuurlijk wel.
D66, VVD en CDA willen het begrotingstekort niet al te ver boven de 2 procent uit laten komen. De begrotingstabel die bij het coalitieakkoord zit, houdt het op 2,1 procent vanaf 2030.
Hoe het in de jaren ervoor zit, is onduidelijk. Daar schuilt ook de kritiek. In die niet al te heldere tabel wordt fors heen en weer geschoven met bedragen, waardoor het zicht op het begrotingsbeleid nogal troebel is.
Ook bevat het akkoord veel kruimelwerk, ondanks ronkende woorden.
Wie op een huis wacht, zal nog langer moeten wachten. Want afgezet tegen het enorme huizentekort, zijn de investeringen in woningbouw met 1 miljard euro per jaar klein.
De voorgenomen bezuinigingen op de overheid zijn daarentegen wel erg groot. De coalitie maakt werkt van een ‘slagvaardige overheid’, wat jaarlijks 1 miljard euro moet opleveren. Nog afgezien van ontslagrondes onder ambtenaren.
Coalitieakkoord: Jetten voor bijna onmogelijke opdracht
Zo ziet het compromis van D66, VVD en CDA er dus uit: veel maatregelen die direct pijn zullen doen, voornemens bezien door een roze bril, en de belofte dat Nederland in de toekomst welvarend en veilig blijft.
Binnen de coalitie beseft aanstaand premier Rob Jetten misschien nog wel het meest dat de inkt in het coalitieakkoord vloeibaar blijft. Hij zal voor alle plannen continu moet zoeken naar steun bij de oppositie.
Die zal veel van de pijnlijke maatregelen niet willen dragen.
Daar moet hij als premier een oplossing voor vinden. Volgens Jetten zijn Nederlanders het ‘jojo-beleid’ van de afgelopen jaren zat.
Hem wacht de schone taak om voor stabiliteit te zorgen, terwijl hij continu met de oppositie moet onderhandelen om de coalitieplannen door het parlement te loodsen.
Het is een haast onmogelijke opdracht, die Jetten hopelijk tot een goed einde weet te brengen.
Lees ook | Box 3: dit zijn de plannen van kabinet-Jetten in coalitieakkoord