De feiten: Helft van de leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs mijdt school-wc's
Bron: ANP, MDL FondsDe helft van de leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs weigert naar de school-wc’s te gaan, ook als ze nodig moeten.
School-wc’s krijgen vier onvoldoendes
Dat concludeert het MDL Fonds (voorheen de Maag Lever Darm Stichting) na een inventarisatie, die het hield in samenwerking met kinderartsen van het Kinderbuikcentrum van het Amsterdam UMC.
Ze verzamelden gegevens van 45 basis- en 35 middelbare scholen en brachten in hun rapport vier onvoldoendes uit: voor privacy, aantal wc’s op middelbare scholen, hygiëne, en toiletvrijheid: de vrijheid om naar de wc te gaan als je nodig moet.
De resultaten van de inventarisatie waren voor het MDL Fonds reden om een petitie aan te bieden aan de Tweede Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Daarin staat een oproep voor schonere en betere wc’s op school.
Onveilige sfeer op de wc
Uit eerder onderzoek van het MDL Fonds bleek al dat sociale onveiligheid een belangrijke rol speelt op middelbare scholen. De helft van de in totaal 1.000 ondervraagde middelbare scholieren gaf dat als reden niet naar de wc te durven.
Ze houden daarom hun ontlasting op. Dat kan leiden tot klachten als buikpijn, concentratieverlies, maar ook ernstige verstopping.
Middelbare scholieren mijden de wc omdat er wordt gerookt (15 procent) of gevapet (20 procent) door medeleerlingen. Verder gaf 30 procent van de ‘ophouders’ aan dat de aanwezigheid van groepjes in de wc een drempel is.
Schaamte rond ontlasting
23 procent van de ondervraagden is bang dat er iemand binnenloopt. 64 procent bestempelt de school-wc als te vies om te poepen. Schaamte rondom poepen is bij de helft van de ondervraagde leerlingen reden om de hele dag de ontlasting op te houden.
92 procent van de ondervraagden weet dat het ophouden van de ontlasting buikklachten kan veroorzaken.
Wie zegt wat over wc's op school?
Bron: Kinderbuikcentrum Amsterdam, Hart van Nederland, MDL Fonds- ‘Het is onacceptabel dat de school-wc voor middelbare scholieren een plek van sociale onveiligheid is geworden. Wanneer kinderen hun behoefte de hele dag ophouden omdat ze zich niet veilig voelen of geen privacy ervaren, is dat niet langer een facilitair probleem, maar een fundamenteel tekortschieten in de zorgplicht van de school,’ zegt Mariël Croon, directeur van het MDL Fonds.
- ‘Iedereen loopt erlangs, en het zijn altijd echt campinghokjes, dus je hebt eigenlijk bijna geen privacy. En er staan ook altijd wel kinderen bij die wc’s. Je bent zeg maar eigenlijk nooit alleen in de wc’s,’ zegt de 14-jarige Wies Brouwer tegen Hart van Nederland over de school-wc’s. Brouwer heeft de ziekte van Hirschsprung, een chronische darmziekte. Zij mag naar het invalidentoilet op school dat veel ruimer, schoner en stiller is. Haar vriendinnen zijn jaloers op haar.
- ‘We vinden het aantal kinderen dat buikproblemen zegt te hebben doordat ze hun ontlasting ophouden alarmerend hoog, veel hoger dan we hadden verwacht. En daarom moeten er, wat ons betreft, maatregelen worden genomen om leerlingen een “veilige poepomgeving” te bieden,’ zegt Marc Benning, kinderarts van het Kinderbuikcentrum in Amsterdam.
EW's visie: Gebrekkige hygiëne op school-wc's leidt tot groeiend probleem
Door: Laurien Onderwater, redacteur VooruitgangsgeloofDat de helft van de leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs de school-wc’s mijdt, óók als ze nodig moeten, is schokkend.
Darmen gedijen bij regelmaat
Darmen zijn gewoontedieren. Ze gedijen bij regelmaat en voorspelbaarheid. Vaak moeten mensen elke dag rond hetzelfde tijdstip poepen. Een keertje niet gaan bij aandrang, is niet meteen slecht voor de gezondheid.
Maar herhaaldelijk de ontlasting ophouden, resulteert in lichamelijke klachten als ernstige verstopping, buikpijn, misselijkheid, incontinentie en concentratieproblemen. Soms leidt het zelfs tot schoolverzuim, schrijft het MDL Fonds op zijn website.
Laxeermiddelen op recept
Het fonds komt met een paar schokkende cijfers: 43 procent van de leerlingen die hun ontlasting ophouden, krijgt lichamelijke klachten. Bij 1 op de 6 zijn de klachten zo ernstig dat een bezoek aan de huisarts nodig is. In Nederland gebruiken 50.000 kinderen in de schoolgaande leeftijd laxeermiddelen op recept.
De staat van de schooltoiletten is dus niet alleen een kwestie van comfort, maar ook van volksgezondheid.
Poepschaamte is van alle tijden
Schaamte rond ontlasting is van alle tijden en pubers ervaren dat waarschijnlijk meer dan volwassenen. Scholen kunnen de gêne niet wegnemen, maar wel voorkomen dat die wordt verergerd door vieze, onveilige of onrustige toiletten.
Want wie wil er zijn behoefte doen in een ruimte die stinkt en geen privacy biedt, en waar andere jongeren rondhangen om te vapen of te kletsen?
Vaker op een dag schoonmaken is mogelijk
De oplossing is dan ook vrij simpel: maak de toiletten een aantal keren per dag schoon. GGD Amsterdam en GGD Gelderland-Zuid hebben op 33 basisscholen en 17 middelbare scholen de staat van het sanitair bekeken. Een van de meest in het oog springende bevindingen was dat op slechts 7 van de 50 scholen de wc’s twee keer per dag worden schoongemaakt.
Het MDL Fonds zegt hierover: ‘Tijdens de coronatijd werd op de scholen veel meer schoongemaakt dan nu, waarbij op de meeste scholen de schoonmaker slechts één keer per dag het toilet reinigt. Meer schoonmaak is dus wel degelijk mogelijk.’
Er is geld beschikbaar
Dat schoolwc’s vies zijn, komt niet doordat er geen geld voor is. Elke school krijgt een financiële bijdrage van het Ministerie van OCW in de vorm van een lumpsum. Scholen betalen hieruit de schoonmaakkosten en beslissen zelf hoeveel zij daaraan besteden.
Omdat nauwelijks landelijke normen daarvoor bestaan, verschilt de kwaliteit sterk en wordt er in de praktijk vaak simpelweg te weinig schoongemaakt.
Tot slot: regel fatsoenlijke, afsluitbare hokjes met voldoende privacy, en houd toezicht zodat de wc geen ontmoetingsplek wordt voor klierende jongeren. Dat zijn geen luxe-eisen, maar basale voorwaarden.
Verdere verdieping: Apeldoorn pakt overlast op wc's effectief aan
Bron: de StentorDe middelbare school Koninklijke Scholengemeenschap (KSG) in Apeldoorn had eind 2024 helemaal genoeg ervan. Groepjes leerlingen veroorzaakten flinke overlast in de wc’s.
Ze waren aan het klieren, pleegden vernielingen en stonden te vapen in de wc’s. Andere scholieren durfden daardoor niet meer naar de wc te gaan.
Wc’s op scholen: controle is lastig
Een personeelstekort en een verbod op cameratoezicht in wc’s maakten controle lastig. De school besloot daarom om alle tussendeuren weg te halen.
De afzonderlijke hokjes bleven uiteraard wel afgesloten en boven de wastafels in de jongens-wc’s werden spiegels weggehaald voor meer privacy.
De maatregel bleek effectief. ‘Doordat de deuren naar de toiletruimten weg zijn, is er meer zicht op wat er gebeurt. We merken dat de overlast flink is verminderd,’ zei Luc Ladru van de KSG twee maanden later tegen de Stentor. ‘Als je het mij vraagt, laten we het zo.’