Bij de tentoonstelling Carbon Confessions van het befaamde Rotterdamse architectenbureau MVRDV – bekend van de Markthal in Rotterdam en Valley op de Zuidas in Amsterdam – hangt de vuile was buiten. Aan stijlvolle knijpertjes, dat wel.
Aan die knijpertjes in een grote tentoonstellingshal hangen meer dan 120 panelen met teksten, grafieken en foto’s. Die panelen zeggen allemaal: kijk eens, de bouwsector is hartstikke vervuilend. Van de totale CO₂-uitstoot wereldwijd komt 39 procent uit de bouw.
De productie van 1 vierkante meter nieuwbouw staat qua uitstoot gelijk aan een enkeltje Amsterdam-New York met het vliegtuig. En wij, architectenbureau MVRDV, zijn onderdeel van het probleem.
Dat is radicaal openhartig te noemen, waarbij MVRDV (driehonderd medewerkers en kantoren in Rotterdam, New York, Berlijn, Parijs en Sjanghai) zichzelf niet spaart. Zo was er een bouwproject van MVRDV waarbij de architect gerecycled beton wilde gebruiken.
Maar tijdens de uitvoering bleek dat de bouwer daarvoor geen leverancier had. De architect hield voet bij stuk: het moest en zou gerecycled beton zijn. Dus groef de bouwer een put, stortte die vol beton, zaagde het er weer uit en tadaa: gerecycled beton.
‘Alleen door deze verhalen te delen, kun je het een volgende keer voorkomen,’ zegt de architect
in kwestie: Sanne van der Burgh (47). Ze werkt 17 jaar voor MVRDV en leidt sinds 2021 het klimaatteam van het architectenbureau, MVRDV NEXT genaamd. Ze is een invloedrijk internationaal spreker over dit thema en stelde ook deze tentoonstelling samen, die na München, Berlijn en Parijs nu in het Keilepand in Rotterdam is te zien.
‘Het heeft intern wel discussies gekost om op deze manier met onze confessions, bekentenissen, naar buiten te treden,’ zegt Van der Burgh op de tentoonstellingsvloer. ‘Maar uiteindelijk was iedereen enthousiast om te zeggen: laten we een radicale stap zetten om de wereldwijde discussie open te breken. Die rol willen wij wel pakken.’
Want vliegen is slecht voor het klimaat – dat weten we. Net als vlees eten of nieuwe spullen kopen. Maar dat bouwen zo vervuilend is, staat bij minder mensen op hun netvlies. Van der Burgh: ‘Het is onzichtbaar. En ongrijpbaar. Ook voor ons als architecten. Wij hebben lang gezegd: kijk, dit gebouw is heel duurzaam, want er zit ledverlichting in, een vogelhuisje en we spoelen de wc door met regenwater. Maar de grote vervuiling zit in de materialen waarmee we onze gebouwen maken.’
De uitstootklappers zijn staal en beton. Beton bestaat deels uit cement, daarvoor moet je kalksteen en klei verhitten tot 1.500 graden. ‘Die temperaturen kun je niet bereiken zonder fossiele brandstoffen. Bovendien komt in het chemische maakproces veel CO₂ vrij. Daardoor is alleen cement al verantwoordelijk voor 9 procent van de wereldwijde broeikasgassen.’
Omdat er nog weinig alternatieve materialen zijn die net zo sterk, makkelijk en goedkoop zijn als beton, is een voor de hand liggende oplossing: minder gebruiken. ‘Daar zijn methodes voor,’ zegt Van der Burgh. ‘Je kunt lichtere vloeren maken door het gebruik van hout, of minder parkeerkelders. Dat bespaart ontzettend veel gewicht.’
Andere oplossingen zijn volgens MVRDV: vaker kiezen voor renovatie in plaats van nieuwbouw. En focussen op de juiste zaken.
‘Een voorbeeld dat altijd aanspreekt, is een hotel dat we hebben gebouwd in New York, opgetrokken uit gekleurde bakstenen uit Spanje. De publieke opinie zei: “Oh, dat is helemaal niet duurzaam, al die steentjes helemaal uit Spanje naar New York brengen!”’
Het architectenbureau besloot het uit te zoeken. Op het totaal van alle CO₂-emissies door de bouw van het hotel, bleek het transport van de stenen slechts 0,4 procent te zijn. ‘Terwijl 95 procent van de discussies daarover ging. Dat laat zien dat we geen rekenprobleem hebben, maar een focusprobleem. Het is allemaal geen rocket science. Iemand moet het alleen eens hardop zeggen.’
Carbon Confessions is tot en met 12 maart te zien in het Keilepand in Rotterdam (woensdag tot en met zaterdag).