Kleine bedrijven komen in de knel door de verplichting om twee jaar loon door te betalen als een werknemer langdurig ziek wordt. De coalitie ziet dat probleem, schrijven D66, VVD en CDA in het coalitieakkoord. Maar een concrete oplossing blijft uit.
Als een werknemer langdurig ziek wordt, moet de werkgever twee jaar lang het loon voor tenminste zeventig procent doorbetalen en zijn er re-integratieverplichtingen. Dat kan vooral kleine ondernemers financieel pijn doen.
Het overgrote deel van de Nederlandse mkb’ers heeft minder dan tien werknemers. ‘Dan heeft het grote financiële gevolgen als een werknemer langdurig uitvalt,’ zegt Jacco Vonhof (56), voorzitter van ondernemersorganisatie MKB-Nederland.
Kabinet-Jetten erkent problemen loonbetalingsplicht
‘Een ondernemer mist productiviteit, moet loon doorbetalen en op zoek naar een vervanger. Daar komen nog tal van complexe regels en verplichtingen bij. Dat levert continuïteitsproblemen op, een bedrijf kan er zelfs aan kapotgaan.
‘Daardoor besluiten ondernemers soms om helemaal geen mensen meer in dienst te nemen,’ zegt Vonhof.
Het nieuwe kabinet ziet dat probleem. In het coalitieakkoord staat dat werkgevers de loondoorbetalingsplicht als grote last ervaren, die vooral het mkb raakt.
Het kabinet gaat daarom werken aan ‘voorstellen om loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het mkb’. Maar concreter wordt het niet.
Nederland koploper loondoorbetaling
Nederland is met twee jaar loondoorbetaling voor werkgevers koploper in Europa. In sommige andere Europese landen, zoals Denemarken, Zweden, België of Duitsland moet de werkgever het loon twee tot zes weken doorbetalen. Daarna neemt de overheid het op zich.
Omdat de loondoorbetalingsplicht een grote kostenpost is, wil het bedrijfsleven al langer dat de regeling wordt verkort. Ook Peter Wennink, voormalig ASML-topman, pleitte in zijn rapport De route naar toekomstige welvaart voor het afschaffen van het tweede jaar van doorbetaling door werkgevers, omdat de hoge kosten innovatie in de weg zouden staan.
Uit een rapport van onderzoeksbureau Panteia, in opdracht van Techleap, blijkt dat start-ups en scale-ups door de regeling worden belemmerd. Zij zien de loondoorbetalingsplicht als grootste knelpunt voor groei en wendbaarheid.
Organisaties waarschuwen voor WIA-instroom
Tegengeluiden zijn er ook. Eind vorig jaar pleitten ambtenaren, UWV en de planbureaus voor het behoud van het tweede jaar loondoorbetalingsplicht. Juist in het tweede jaar zou vaak herstel plaatsvinden en het zou de WIA-instroom beperken.
Werknemers krijgen te maken met die Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) als ze arbeidsongeschikt raken. Verkort je loondoorbetalingsplicht naar één jaar, dan neemt de WIA-instroom toe, zeggen de partijen. Er wordt gevreesd dat de uitvoering dat niet aankan.
Ook zou het positief zijn dat werkgevers verantwoordelijkheid nemen en een actieve rol hebben bij re-integratie van een werknemer. ‘Maar in de praktijk is er een tegenovergesteld effect,’ zegt Vonhof.
Ondernemers nemen minder mensen in dienst
‘Ondernemers nemen juist minder mensen in dienst, vanwege de hoge kosten, de complexiteit en omdat ze niet weten of ze wel afscheid kunnen nemen van een werknemer als dat nodig is.’
‘Werknemers in een ziekteproces durven op hun beurt niet uit te kijken naar ander werk, omdat ze dan opgebouwde rechten kwijt raken. Het systeem biedt niet meer de juiste prikkels. Inmiddels zitten er bijna een miljoen mensen in de WIA.’
Lees ook | Kabinet past 218 regels aan en verlaagt regeldruk voor ondernemers
Bovendien loopt het systeem vast. Er is een groot tekort aan bedrijfs- en keuringsartsen en er zijn enorme wachtlijsten. Dat zorgt voor onzekerheid en frustratie bij ondernemers, die inspanningsverplichtingen hebben.
‘Denk aan het opbouwen van dossiers, hulp bij re-integratie of het zoeken van een vervanger. Dat is stressvol. Terwijl er in de rest van de keten veel misgaat en de inspanningen dus niet meteen iets positiefs opleveren. Dat frustreert.’
Toekomstbestendig systeem
Vonhof mist de menselijkheid in het gesprek over de regels rond loondoorbetaling bij ziekte en wil een belangrijke kanttekening maken.
‘In de gesprekken lijkt de werknemer vaak een statistiek en de ondernemer een soort boeman die de zieke werknemer als last ziet. Maar het is veel menselijker,’ zegt de MKB-voorman.
‘Zeker in kleine bedrijven kent iedereen elkaar goed en is het verdrietig als een collega ziek wordt. In zo’n situatie doet een ondernemer er alles aan om de zaken goed te regelen, zodat iemand er niet alleen voor staat.’
Pas regels aan op moderne samenleving
Dat neemt niet weg dat het gesprek over de loondoorbetalingsplicht moet worden gevoerd. ‘Niet om mensen iets af te pakken, maar om het systeem toekomstbestendig te maken,’ zegt Vonhof.
‘Pas de regels aan op de moderne samenleving. Een week heeft 168 uur en de trend is dat we steeds minder uren bij werkgevers doorbrengen, gemiddeld 32 uur per week. Daarnaast vallen werknemers vaker uit door mentale klachten, die lang niet altijd alleen werkgerelateerd zijn.
Lees ook | Ondernemer over burn-out: ‘Ik heb een diepe drive om succesvol te zijn’
‘Is het dan nog van deze tijd om zoveel verantwoordelijkheid bij de werkgever neer te leggen?’
Controversiële voornemens nieuw kabinet
Vonhof hoopt dat er komende tijd gesprekken over zijn. ‘In het coalitieakkoord staan voornemens die tot controverse leiden. Dat laat zien dat er in ieder geval ambitie is om te hervormen en die ambitie leidt tot stevige gesprekken.’
Over de doorbetalingsplicht moeten de sociale partners en Den Haag in gesprek. ‘Ze moeten fundamenteler en breder naar het huidige – complexe – systeem kijken. Zorgt dat er nog wel voor dat mensen duurzaam inzetbaar zijn en makkelijk van werk naar werk gaan?
‘En nemen ondernemers werknemers in dienst en willen ze groeien? Dat gesprek gaat niet alleen over twee jaar loondoorbetaling bij ziekte, maar het is wel een belangrijk puzzelstukje.’