De wereldorde brokkelt af, Europa reageert verlamd, en macht vervangt recht. Alleen politieke daadkracht kan het Westen overeind houden nu internationale regels hun betekenis verliezen, schrijft Afshin Ellian.
De internationale regels dreigen te verdampen. Sinds de illegale aanval van Rusland op Oekraïne is de VN-Veiligheidsraad veranderd in een nutteloze praatclub. In Iran werden de afgelopen weken duizenden ongewapende burgers gedood. Niet tijdens een oorlogshandeling of een stadsoorlog tegen terroristen.
De Iraniërs zijn afgeslacht tijdens de vreedzame protesten tegen het tirannieke regime van de ayatollahs. De VN-Veiligheidsraad intussen is zelfs niet in staat om Iran te veroordelen. De Iraanse strijd gaat door, zonder werkelijke steun van de Europese Unie en de VN.
‘Verschuiving naar een wereld zonder regels’
Volgens de Franse president Emmanuel Macron is er sprake van een ‘verschuiving naar een wereld zonder regels, waar het internationaal recht met voeten wordt getreden en waar alleen het recht van de sterkste lijkt te gelden’. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz reflecteert op de Groenland-affaire met de nodige koelbloedigheid: ‘De nieuwe wereld wordt gebouwd op macht, kracht en geweld.’
Merz vergeet dat ook de oude wereld op kracht, geweld en macht was gebaseerd. Al waren die wel in een kader met de nodige beperkingen geplaatst. Dat kader is weg. Met als gevolg dat de essentie van dat internationaal-rechtelijke kader zich nu voordoet als een bruut fenomeen van geweld, kracht en macht. Toch: wij zijn nog niet verloren, mits we de eenheid van de vrije wereld in stand kunnen houden.
Europa maakt zichzelf irrelevant door traagheid, besluiteloosheid en risicomijding. In deze chaos claimde de Amerikaanse president Donald Trump een flink stuk van het Deense grondgebied. Het Witte Huis negeerde de mogelijkheid dat China met dezelfde argumenten niet alleen Taiwan maar ook andere gebieden zou kunnen claimen.
VS, EU en de rol van de NAVO
De kloof tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie wordt met de dag groter. Het is een gevaarlijke kloof. Immers, slechts een streepje water scheidt Amerika van Europa, bolwerk van vrijheid en democratie. Van meet af aan vestigde iedereen zijn hoop op secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte. Afgelopen zomer redde hij de NAVO van de ondergang.
Volgens The Wall Street Journal (WSJ) volgde de ommezwaai over Groenland na dagenlang achterkamertjes-overleg tussen Trump, zijn adviseurs en de Europese leiders, onder wie Rutte en de Duitse bondskanselier Merz. Wat gaf voor Trump de doorslag?
Rutte en de Groenland-deal
Wat er gebeurde, getuigt van politieke kwaliteit en vernuft: ‘Na een ontmoeting met Rutte op woensdag schrapte Trump de beloofde invoerheffingen voor Europese landen, met het argument dat hij het kader voor een toekomstige overeenkomst had geschetst met betrekking tot het grootste eiland ter wereld,’ aldus WSJ.
Toppoliticus Rutte richtte zich op de materiële vragen rond Groenland. Voor Rutte dienden niet de emotionele reacties op Trumps opstelling, maar de werkelijke militaire vraagstukken centraal te staan. Dat was geen gemakkelijke zaak. Want juist het Trump-team wilde het niet hebben over de werkelijk onderliggende problemen.
NAVO-troepen en strategische oplossingen
Het echte veiligheidsvraagstuk wordt niet met de illegale annexatie van Deens grondgebied opgelost. Voor het veiligheidsvraagstuk is een andere begaanbare weg te vinden. Rutte vond die: stationering van nog meer Amerikanen op Groenland, ondersteund door nog meer Europese NAVO-troepen.
Ten onrechte wordt gedacht dat het trans-Atlantische bondgenootschap dood is. Zou dat het geval zijn, dan balanceert Europa op de rand van de afgrond. De Amerikaanse president en zijn geestverwanten voeren oppositie tegen de Europese elite. Dat is niet gebruikelijk. De Amerikanen uitten zich eerder maar zelden kritisch over de politieke en culturele verhoudingen in Europa.
Europeanen daarentegen leverden geregeld uitdrukkelijk kritiek op Amerika of een Amerikaanse president. George Bush junior en Ronald Reagan waren de presidenten die in Europa fors onder vuur werden genomen. Nu doet Amerika hetzelfde met Europa. Zolang Amerika een democratie is, is het bondgenootschap met Europa onverbrekelijk.
Europese veiligheid en eigen verantwoordelijkheid
Ook begint Europa pas nu de verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen veiligheid. Daarvoor is nog een lange weg te gaan.
Hoe Europa dat ervaart, werd pregnant verwoord door de Belgische premier Bart De Wever: ‘Europa heeft tot nu toe geprobeerd Trump te paaien, bijvoorbeeld met de handelsdeal die de EU vorig jaar met de VS sloot. Maar nu worden er zo veel rode lijnen overschreden. Een gelukkige vazal zijn is één ding, een ongelukkige slaaf zijn, is iets heel anders. Als Europa nu terugdeinst, dan zet het zijn waardigheid op het spel.’
Heeft dit Europa respect voor zijn eigen waardigheid? Nee. Nederland is nauwelijks in staat om kazernes te bouwen voor de uitbreiding van de eigen strijdkrachten. Omdat wellicht een beschermd dier wordt bedreigd.
Woke Europa en kwetsbaarheid
Dit Europa is te nihilistisch om het woord ‘waardigheid’ in de mond te nemen. De Europese landen zijn zelfs niet bereid om het Iraanse volk te steunen, dat in de islamitische wereld de Europese waarden aanhangt. Europa is te woke en te zwak, daarom is het continent kwetsbaar.
President Trump kan ook als een zegen worden beschouwd voor Europa.
We worden ons langzamerhand bewust van onze waarden en waardigheid. Rutte laat zien hoe we de existentiële band met Amerika kunnen handhaven.
Amerika en Europa worden gehaat en bedreigd door despoten in Rusland, Iran, Noord-Korea en China, omdat ze democratische waarden representeren.
De verlichte joods-christelijke beschaving wordt intern en extern bedreigd.
Geen stoere taal over Amerika, maar stoere daden voor de bescherming van de Europese beschaving. Dat is wat Europa nodig heeft.