De feiten: Tweede Kamer vraagt Big Tech en kennisinstituten om uitleg over algoritmes
Met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht haalde de Tweede Kamer grote sociale-mediaplatforms naar Den Haag.
In een rondetafelgesprek moesten onder meer Meta, TikTok en Google uitleggen hoe zij desinformatie, buitenlandse inmenging en de rol van aanbevelingsalgoritmen aanpakken. Ook maatschappelijke organisaties en kennisinstituten schoven aan. Eén grote speler bleef weg: X.
De commissie zette de discussie bewust breder neer dan ‘nepnieuws’ alleen. Het rondetafelgesprek moest informatie opleveren over de werking van aanbevelingsalgoritmen en over maatregelen om ‘verslavende en ontwrichtende elementen’ te reguleren, inclusief het risico dat algoritmen gebruikt worden voor inmenging in verkiezingen.
Digital Services Act
De discussie vindt plaats tegen de achtergrond van nieuwe Europese regels. Sinds de Digital Services Act van kracht is, moeten grote platforms risico’s voor democratische processen analyseren en beperken. Zij moeten onder meer transparant zijn over politieke advertenties, gebruikers meer controle geven over hun tijdlijn en gerichte reclame voor minderjarigen verbieden.
De handhaving ligt grotendeels bij toezichthouders. In Nederland speelt de Autoriteit Consument & Markt daarbij een rol, terwijl de Europese Commissie toezicht houdt op de grootste platforms. Het parlement kan bedrijven aanspreken, maar sancties volgen via Europese regelgeving.
Tijdens het gesprek waarschuwden kennisinstituten en maatschappelijke organisaties dat aanbevelingssystemen de verspreiding van polariserende of extreme berichten kunnen versnellen.
Platforms zien minder gevaren: ‘Fijne, leuke, lieve content’
De platforms zelf schetsten een minder alarmerend beeld. Volgens hen zijn aanbevelingssystemen bedoeld om relevante content te tonen, terwijl overtredingen actief worden opgespoord en verwijderd.
Zo stelde Edo Haveman van Meta dat algoritmen het platform ‘prettig en leuk’ maken voor gebruikers. Volgens hem bestaat het ‘over-over-overgrote deel’ van wat er te zien en te lezen is uit ‘fijne, leuke, lieve content’.
TikTok benadrukte dat gebruikers de gepersonaliseerde tijdlijn juist waarderen. Volgens vertegenwoordiger Thierry Marchand-Huiser trad het bedrijf in de tweede helft van 2025 wereldwijd op tegen zo’n 112 miljoen berichten waarmee regels werden overtreden.
Meta en TikTok zeiden dat zij rond de Nederlandse verkiezingen geen aanwijzingen hebben gezien voor grootschalige buitenlandse beïnvloeding.
Wie zegt wat over algoritmes en politieke beïnvloeding
- Mariëtte van Huijstee, onderzoekscoördinator Digitalisering bij het Rathenau Instituut: ‘Sommige aanbevelingsalgoritmen bepalen in hoge mate welke berichten gebruikers te zien krijgen, waardoor sommige politieke boodschappen een veel groter bereik kunnen krijgen.’
- Esther van Beurden, directeur Cybersecurity, Weerbaarheid Statelijke Dreigingen en Analyse Nationale Veiligheid bij de NCTV: ‘Er zijn zorgen over desinformatie en online radicalisering. We zien pogingen tot beïnvloeding, maar geen aanwijzingen voor een grootschalige desinformatiecampagne rond de Nederlandse verkiezingen.’
- Pieter van Boheemen, directeur van de Stichting Post-X Society: ‘Veel extremistische video’s worden door aanbevelingsalgoritmen juist naar voren geschoven. Meldingen bij platforms hebben vaak weinig effect.’
- Edo Haveman namens Meta, moederbedrijf van Facebook en Instagram: ‘Het over-over-overgrote deel van de content op onze platforms is fijne, leuke, lieve content.’
- Thierry Marchand-Huijser van TikTok: ‘We zijn niet naïef. In de tweede helft van 2025 hebben we wereldwijd meer dan 100 miljoen stukken content verwijderd die onze regels overtreden.’
- Lotje Beek, beleidsadviseur van Bits of Freedom: ‘Mensen moeten zelf kunnen bepalen welke informatie zij te zien krijgen op sociale media. Dat is essentieel om grip te houden op je informatiepositie.’
- Ruud Sneep, mede-oprichter van het initiatief Smartphonevrij Opgroeien: ‘Zolang het verdienmodel van platforms draait om het maximaliseren van aandacht, blijft er een economische prikkel bestaan om betrokkenheid te vergroten.’
EW's visie: Den Haag wil greep, maar Europa zit aan de knoppen
Door: Josephine Ummels, redacteur politiekEen rondetafelgesprek maakt zichtbaar waar het wringt: de Kamer kan bedrijven openbaar bevragen en politieke druk opvoeren, maar het echte probleem zit in hoe streng en hoe snel toezichthouders de regels handhaven.
Daarmee wordt het gesprek over ‘algoritmes’ al snel een gesprek over uitvoering. De Europese regels verplichten platforms tot risicobeoordelingen, aanpassingen en transparantie, maar de praktijk laat zien dat de Kamer vooral op afstand kan constateren dat er iets misgaat en vervolgens moet hopen dat de Europese handhavingsketen snel genoeg is.
De frustratie in het debat is daarmee verklaarbaar. Kamerleden horen voorbeelden van extreem of verboden materiaal, terwijl platforms wijzen op beleid, teams en miljoenen verwijderde berichten.
Verdere verdieping: Waarom X niet kwam opdagen in de Kamer
Er was één grote speler afwezig aan tafel: X. Verschillende partijen – van VVD tot GroenLinks-PvdA en van D66 tot SGP – riepen het platform op in een brief om zich te verantwoorden in de Kamer. Maar dat was vergeefs.
‘Het is niet de eerste keer dat X het verzoek van de Tweede Kamer afslaat om publiekelijk verantwoording af te leggen over de keuzes die zij maken voor het tonen van bepaalde content,’ schreef VVD-Kamerlid Queeny Rajkowski op X. Het bedrijf sloeg in 2022 ook al een hoorzitting af, destijds over online veiligheid en moderatie.
Sinds de overname door Elon Musk heeft het platform moderatieteams afgeschaald, het beleid rond desinformatie versoepeld en zich kritischer opgesteld tegenover Europese regelgeving. Tegelijk blijft X een belangrijk podium voor politieke discussies. Veel politici, journalisten en activisten gebruiken het platform vaak.