De feiten: Oppositie opent aanval op AOW-plannen coalitie
In het debat over het akkoord in de formatie tussen D66, VVD en CDA gaat het maar om één ding. De plannen voor de AOW zijn voor de oppositiepartijen van links tot rechts het punt om de aanval te openen op de drie partijen. Die zouden het zwaarbevochten pensioenakkoord met de polder opblazen.
Het debat zou formeel gaan over het eindverslag van informateur Rianne Letschert (D66). Maar zij en het door haar verrichte werk hebben slechts een bijrol in het debat. Alles draait om het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA. In het bijzonder om het plan om de AOW-leeftijd harder te laten stijgen.
Pensioenakkoord
Vanaf 2033 zou de AOW-leeftijd weer één op één worden gekoppeld aan de stijging van de gemiddelde levensverwachting van de bevolking. Nu is het nog zo dat voor elk jaar dat de levensverwachting stijgt, de AOW-leeftijd met acht maanden stijgt. Het is een van de laatste compromissen die de polder sloot. In 2019 werden politiek, werkgevers en vakbonden het over het pensioenakkoord eens.
Geert Wilders (PVV) vond dat Jetten Nederland had ‘voorgelogen’ met zijn positieve agenda om mensen nu tot hun zeventigste te laten doorwerken. Iemand die nu 30 is, zou pas op zijn 71ste een AOW-uitkering krijgen. Wilders vroeg Jetten wat hij zou doen als de Kamer zich nu al zou uitspreken tegen het plan. Daarop moest Jetten het antwoord schuldig blijven.
Gaat de AOW-motie van de oppositie het halen?
Ook GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver greep het punt aan om aanstaand premier Rob Jetten ‘onbetrouwbaar’ te noemen. Klaver vroeg Jetten erop terug te komen. ‘Het zou u sieren, als toekomstig premier van dit kabinet, als u zou zeggen: “Eigenlijk hebben we hier een fout gemaakt. Dit is een valse start voor mijn kabinet. Deze maatregel trekken we terug.”’
Maar dat is Jetten niet van plan. De D66’er beloofde dat zijn kabinet naar steun ‘in de samenleving en in het parlement’ ging zoeken ‘om te kijken of we daar met elkaar uit kunnen komen’. Volgens Jetten is de verhoging van de pensioenleeftijd vanaf 2033 nodig om de AOW ook in de toekomst ‘rechtvaardig en sociaal’ te houden.
Uiteindelijk kan Jetten opgelucht ademhalen. De motie van de oppositie om het voorstel van tafel te halen, gaat het waarschijnlijk niet halen. SGP en de Groep Markuszower zijn het er niet mee eens.
Wie zegt wat over het AOW-voorstel van de coalitie?
- Volgens Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA zet het coalitievoorstel om de AOW-leeftijd te verhogen de samenwerking met de oppositie onder druk. ‘We hadden verdorie een afspraak,’ reageerde hij op Jetten. ‘En nu zegt u: we stappen daarvan af. Snapt u welk signaal u daarmee afgeeft?’
- ChristenUnie-leider Mirjam Bikker herinnerde CDA-voorman Henri Bontenbal eraan dat ‘het jaren heeft gekost om tot een pensioenakkoord te komen en dit vervolgens wettelijk vast te leggen’. Ook zij waarschuwt de coalitie dat dit voorstel samenwerken met de oppositie bemoeilijkt.
- SP-leider Jimmy Dijk noemt de koers van de coalitie van D66, VVD en CDA ‘knetterneoliberaal’. Hij stelt dat de verhoging van de AOW-leeftijd in strijd is met het pensioenakkoord.
- D66-leider Rob Jetten ziet vooralsnog geen aanleiding om het plan om de AOW-leeftijd te verhogen direct van tafel te halen. ‘Wij passen niet eenzijdig een afspraak aan, we zullen op zoek moeten naar steun in de Kamer.’ Hij wil niet vooruitlopen op een mogelijk oordeel van de Tweede Kamer.
EW's visie: Eenzijdig debat over AOW helpt Kamer niet vooruit
Door: Victor Pak, politiek verslaggeverDe verleiding was niet te weerstaan voor de oppositie. In plaats van een inhoudelijk debat over het werk van informateur Letschert en het politieke experiment van een minderheidskabinet gaat het debat over de formatie grotendeels over één punt. De plannen van het minderheidskabinet met de AOW.
De AOW is een gevoelig onderwerp in de samenleving, en daar spelen de oppositiepartijen gretig op in. Maar dat had niet gehoeven. D66, VVD en CDA weten dat het coalitieakkoord slechts een eerste aanzet is om de toekomstplannen voor Nederland te maken. Zij scheppen duidelijkheid door al aan te geven wat zij met de AOW willen.
Overleg met vakbonden en werkgevers
Maar voor die plannen werkelijkheid worden, zal er nog menig overleg met de vakbonden en werkgevers nodig zijn. Dat maakt het zo kinderachtig dat partijen van GroenLinks-PvdA tot de PVV daarop inspringen om het debat over het werk van Letschert te kapen. Er is nog niet eens een minister van Sociale Zaken die met het plan van de coalitie aan de slag moet.
Bovendien weten de oppositiepartijen heel goed dat het pensioenakkoord geen heilig huisje is. De politiek laat zelf na om bepaalde onderdelen uit het akkoord in te voeren, zoals de arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen.
Hoe zal het minderheidskabinet eruitzien?
Zo is het debat over de laatste fase van de formatie een gemiste kans voor alle partijen in de Tweede Kamer. De partijen hadden ook met Jetten kunnen praten hoe hij met zijn minderheidskabinet van plan is om met de Kamer samen te werken. Daarover heeft de informateur ook de nodige adviezen gegeven.
Het is bovendien het cruciale onderwerp de komende jaren. Het minderheidskabinet weet vanaf het begin dat het continu op zoek moet naar meerderheden om plannen erdoor te krijgen. De oppositie had Jetten moeten bevragen hoe hij dat ziet en over welke politieke vaardigheid zijn toekomstige kabinet moet beschikken.
Want dat is uiteindelijk de basis van het politieke experiment met een minderheidskabinet. Zonder kennis of kunde om samen te werken, zullen de plannen van het kabinet snel doodslaan en valt Nederland verder stil. Dat is een belangrijker thema voor het debat, dan de beperkte focus op één van de vele plannen uit het coalitieakkoord.