Forum voor Democratie (FVD) is de grootste politieke partij op Instagram en YouTube. Ook op TikTok is de partij een van de grootste spelers: tweede achter de BBB. De partij heeft honderdduizend volgers op Instagram en TikTok en tweehonderdduizend op YouTube.
Alleen op TikTok wordt FVD verslagen door BBB, die rond de honderdvijftienduizend volgers heeft. Op Instagram wordt FVD op de hielen gezeten door D66 met een gat van slechts duizend volgers. Op Youtube domineert FVD, de volgende grootste partij is de PVV met minder dan een vijfde van het aantal volgers.
Unieke aanpak van FVD op sociale media
Vooral de stijl waarmee ze dat succes bereiken is opvallend. Al sinds de oprichting van de kanalen combineert de partij memes (een virale en vaak humoristische uiting op internet) met politiek.
Zo gebruiken zij bijvoorbeeld een scène uit de vooral onder jongeren populaire Netflix-serie Stranger Things. Hoofdpersonage Steve Harrington reageert afkeurend op de door Forum toegevoegde titel: ‘Na deze verkiezingen gaan ze echt de migratie aanpakken.’ Video’s richten zich in toon en beeldselectie vooral op een jongere doelgroep.
Ook fragmenten van Kamerleden trekken duizenden kijkers. Toespraken van Lidewij de Vos over honderdduizenden migranten worden geïllustreerd met beelden van migranten die van aangemeerde boten afstappen. De reacties op de video zijn voornamelijk steunbetuigingen aan De Vos.
Intussen staat de partij op veertien zetels in de landelijke peilingen. Ook bij de aankomende gemeenteraadsverkiezingen verwachten analisten grote successen. FVD doet voor het eerst in meer dan honderd gemeenten mee. Is dit het resultaat van een succesvolle sociale-mediastrategie?
Waarom populistische partijen succesvol zijn op sociale media
Dat het FVD lukt om sociale media succesvol in te zetten is volgens politicoloog aan de Radboud Universiteit Andrej Zaslove (62) geen toeval. Hij is gespecialiseerd in populisme en en politieke partijen.
Populistische partijen zijn volgens Zaslove bij uitstek geschikt om populair te worden op sociale media. Op deze platformen kunnen zij met zwart-witberichtgeving eenvoudig hun boodschap overbrengen.
FVD combineert dat met prikkelende, grappige en soms provocerende elementen. Elementen die goed passen binnen het ‘afzetten tegen de gevestigde orde’ dat het populisme kenmerkt.
Memes, algoritmes en nieuwe kiezers
Maar bereiken deze memes en korte video’s ook daadwerkelijk een jongere doelgroep? Politicoloog Kristof Jacobs (45) probeerde dat te testen.
Hij zette zijn Facebook-leeftijd op 16 jaar, in de verwachting dat hij geen enkele politieke advertentie zou ontvangen. Volgens EU-wetgeving is het namelijk niet toegestaan om, gebaseerd op persoonsgegevens, inhoud te richten op minderjarigen. Politieke advertenties worden in dat geval door Facebook geweerd. Toch wist één partij dit te omzeilen: Forum voor Democratie.
Volgens Jacobs zou dat een bewuste strategie kunnen zijn. ‘Jongeren gaan zelf niet meer op zoek naar nieuws, want het nieuws vindt hen,’ zegt hij. Als Forum hen als eerste bereikt, bijvoorbeeld met memes die in eerste instantie niet politiek lijken, kan dat bijdragen aan het ontstaan van een jongerenbubbel waarin onschuldig ogende Forum-boodschappen circuleren.
Zaslove voegt daaraan toe dat Forum bijzonder slim is in het bereiken van jongeren. Het aandeel nieuwe kiezers dat Forum binnenhaalt is volgens zijn analyse dan ook hoger dan bij andere partijen.
Of dat het gevolg is van een bewuste strategie weet volgens Jacobs alleen FVD zelf. FVD-woordvoerder Tom Russcher geeft aan niets naar buiten te brengen over de strategie van de partij op sociale media.
Traditionele media bepalen verkiezingen
Hoewel Forum geen toelichting wil geven over het doel van hun online aanwezigheid, durft Jacobs te speculeren op grond van zijn eigen onderzoek.
Daaruit blijkt dat traditionele media nog altijd meer invloed hebben op electorale uitslagen. Het merendeel van de politieke sociale-mediaposts bestaat uit clipjes afkomstig uit traditionele media, zoals interviews en talkshowgesprekken.
Volgens Jacobs beïnvloeden sociale media de verkiezingsuitslagen vooral via traditionele media. ‘Als een nieuwe deur in een oud huis: een nieuwe manier om in traditionele media te komen is bijvoorbeeld door hoge volgersaantallen, waardoor journalisten denken dat je belangrijk bent en daar vervolgens over gaan berichten.’
Nieuwe middelen zelden doorslaggevend
Maar Jacobs waarschuwt om niet te snel conclusies te trekken. Bij elke verkiezing ziet hij wel een nieuwe technologische strategie of een nieuw middel waarvan wordt gezegd: dát maakt nu het verschil.
Momenteel is dat populariteit op sociale media, maar ook AI en deepfakes vallen in die categorie. Volgens Jacobs blijkt telkens dat zulke middelen weliswaar effect kunnen hebben, maar dat ze zelden doorslaggevend zijn.