Eretitel

Dichter, theoloog, denker, fotograaf: wildgroei aan ‘des Vaderlands’-titels

27 april 2022Leestijd: 3 minuten

De ‘des Vaderlands’-titels in Nederland zijn nauwelijks op twee handen te tellen. Is de titel door deze wildgroei nog een waardevolle, patriottische eretitel?

April is de Maand van de Filosofie. In Nederland en Vlaanderen zijn daarom in de afgelopen vier weken diverse filosofische lezingen en debatten gehouden. Zo gingen bijvoorbeeld de Denker des Vaderlands en de Jonge Denker des Vaderlands met elkaar in gesprek. De benoeming van de Jonge Denker des Vaderlands is de meest recente benoeming van een ‘des Vaderlands’-titel in Nederland, op 2 december vorig jaar zijn zelfs meerdere Jonge Denkers des Vaderlands gehuldigd. Op 23 maart werd in België de nieuwe Dichter des Vaderlands bekendgemaakt: schrijver Mustafa Kör.

Formele en minder formele ‘des Vaderlands’-titels

Er is een Denker des Vaderlands, een Fotograaf des Vaderlands en een Componist des Vaderlands. Iets minder formele titels zijn: Kok des Vaderlands, Blogger des Vaderlands, Lezer des Vaderlands, Psycholoog des Vaderlands en Antropoloog des Vaderlands. De laatste vier zijn zelfbenoemd zonder organisator. De benoeming Kok des Vaderlands was slechts één keer.

De Dichter des Vaderlands was in Nederland de eerste ‘des Vaderlands’-titel. Die dateert uit het Romeinse Rijk, toen nog ‘poeta laureatus’ genoemd. In die tijd werd de titel met een lauwerkrans toebedeeld aan gerespecteerde dichters als waardering voor hun literaire werk. De Dichter des Vaderlands-titel zoals die tegenwoordig bestaat, ontstond in 1616 in Groot-Brittannië. Dat was de poet laureate: de Engelse hofdichter die verhalen vertelde en liedjes zong over de koning. Sinds 1668 is het een titel voor het leven en heeft de dichter de taak gedichten te schrijven bij belangrijke gebeurtenissen met nationale invloed.

In Nederland lijkt de functie van de dichter meer op die van de Amerikaanse poet laureate. In de Verenigde Staten, die een poet laureate kennen sinds 1937, is het de taak van de dichter om poëzie toegankelijk te maken voor een groot publiek. Dat raakt de kern van de titelinhoud: in de functieomschrijving van vrijwel elke ‘des Vaderlands’-titel komt het woord ‘ambassadeur’ voor.

Stimulans, marketingtruc of heuse eervolle titel

De Dichter des Vaderlands werd in Nederland voor het eerst bekendgemaakt in 2000, aan de vooravond van de jaarlijkse Gedichtendag. Doelstelling van deze dag is dat poëzie een impuls moet krijgen, opdat zij niet langer toebehoort aan een kleine groep van ingewijden. Of het nou gaat om een stimulans, een marketingtruc of een heuse eervolle titel: sinds een jaar of twaalf zijn de ‘des Vaderlands’-titels hard toegenomen. Het is een titel die iedereen in het leven mag roepen. Zolang het maar origineel is: een niet al bestaande titel dus.

Lees ook dit interview terug met toenmalig Dichter des Vaderlands Ester Naomi Perquin: ‘Het meest persoonlijke is universeel’

Ester Naomi Perquin schrijven schrijfster interview

Bij menig ‘des Vaderlands’-titel mag de bekleder zijn of haar opdracht naar eigen goeddunken invullen, zoals de Denker des Vaderlands. Bekleders van een ‘des Vaderlands’-titel mogen dus onder die vlag eigen projecten uitvoeren. Een opmerkelijk geval is de psycholoog Toekie van Apeldoorn. Van Apeldoorn verscheen vorig jaar diverse keren in de media en werd toen aangekondigd met de titel ‘Psycholoog des Vaderlands’. Maar achter die titel zit niets formeels: geen organisatie of uitreiker. Op de vraag wie de uitreiker is van haar ‘des Vaderlands’-titel, reageert Van Apeldoorn: ‘Ik kreeg de titel in m’n schoot geworpen en heb ’m vervolgens aangenomen.’

Met chauvinisme heeft de ‘des Vaderlands’-titulatuur inmiddels weinig te maken. Want het vaderlandslievende element dat de Dichter des Vaderlands ooit had –  de verwijzing naar de koninklijke geschiedenis van de titel – is inmiddels overschaduwd door de wildgroei.

 

Titel    Uitreiker  (o.a.)       Termijn (meestal)        Eerste editie       Huidig bekleder

Denker des Vaderlands Trouw + Maand van de Filosofie 2 jaar 2011 Paul van Tongeren
Dichter des Vaderlands NRC + Poetry International 2 jaar (vóór 2017 4 jaar) 2000 Lieke Marsman
Fotograaf des Vaderlands Nederlands Fotomuseum + FOAM 1 jaar 2013 Jan Dirk van der Burg
Componist des Vaderlands Buma/Stemra 2 jaar 2014 Martin Fondse
Theoloog des Vaderlands Trouw + Nederlands Dagblad + EO + Protestantse Theologische Universiteit 1 jaar 2011 Thomas Quartier
Jonge Theoloog des Vaderlands Trouw + Nederlands Dagblad + EO + Protestantse Theologische Universiteit 1 jaar 2018 Tabitha van Krimpen
Stripmaker des Vaderlands All About Strips 3 jaar 2017 Herman Roozen
Jonge Denker des Vaderlands Vereniging Filosofiedocenten Voortgezet Onderwijs 1 jaar 2019 Twan Augustijn

Thorben van de Noort

Suus Zethof

Merel Hoffman

Guus van der Linden

Fabienne Touset

Eline Fenni

 

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.