De feiten: Grondbeleid overheid faalt
Met belastingvoordelen, subsidies en omgevingsbeleid maakt de overheid landbouwgrond te duur. Dit belemmert de verduurzaming van de landbouw en vertraagt de broodnodige bouw van nieuwe woningen.
Advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur
Hervorm daarom belastingvoordelen en subsidies voor landbouwgrond en grijp steviger in op de grondmarkt. Dit adviseert de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) in zijn advies Grond voor verbetering: over de rol van grond in het landelijk gebied dat afgelopen week is gepresenteerd.
De prijzen voor agrarische grond in Nederland zijn hoger dan ooit en stijgen maar door. Eind 2025 doorbrak de landelijke agrarische grondprijs de grens van 100.000 euro per hectare. De prijs steeg volgens het Kadaster in één kwartaal met bijna 13 procent naar 104.700 euro per hectare. Over heel 2025 kwam de gemiddelde grondprijs uit op 95.400 euro per hectare, bijna 12 procent hoger dan in 2024.
Dat komt door vraag vanuit de landbouw zelf en door de behoefte aan ruimte voor bijvoorbeeld wonen, bedrijven, defensie en natuuruitbreiding.
Weinig aanbod landbouwgrond
Tegenover de hoge vraag staat een gering aanbod. Eigenaren houden grond liever in bezit als waardevast en fiscaal aantrekkelijk beleggingsobject.
De stijgende prijzen zetten bovendien aan tot grondspeculatie, waardoor de grondmarkt steeds meer weg heeft van een loterij, aldus de Raad.
EW’s visie: Onteigenen is makkelijker
Door: Theo van Vugt, redacteur WonenLandbouwgrond zou geen beleggingsobject moeten zijn. Voor boeren die grond aanhouden als inkomen voor hun oude dag kan de overheid beter een pensioenregeling ontwerpen.
Die kan dan worden betaald met geld dat het Rijk nu kwijt is aan de belastingvrijstellingen.
Ingrijpen overheid nodig voor duurzame woningbouw
De overheid zou actiever moeten ingrijpen in de grondmarkt om de landbouw te verduurzamen, natuur te herstellen en uiteindelijk betaalbare huizen te bouwen.
De overheid heeft die mogelijkheden ook, zoals onteigening, herverkaveling en het recht om de eerste koper te zijn van een stuk land als het ooit te koop komt. Maar in de praktijk worden deze middelen niet vaak ingezet, ziet de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur.
In de buurt van steden is landbouwgrond gewild, vooral voor woningbouw. Maar in de praktijk is maar een klein deel van de grond echt beschikbaar voor verkoop.
Dat leidt weer tot speculatie en drijft de prijs verder op. Hoge grondprijzen hebben vervolgens effect op de kosten voor woningbouw.
Verduurzaming landbouw steeds lastiger
De overheid zou moeten ingrijpen om die ontwikkeling te stuiten. Dure grond zorgt er ook voor dat verduurzaming van de landbouw steeds moeilijker wordt.
Dus een ‘straatje erbij’ of ‘dertig grootschalige nieuwbouwlocaties’, zoals in het coalitieakkoord staat, klinken leuk, maar het kan alléén als er agrarische grond wordt vrijgemaakt.
En die landbouw heeft óók meer grond nodig om duurzamer en minder intensief te worden. Dus overheid: hak een paar knopen door en wees voortvarender.
Verdieping: Nederland heeft grond, maar de prijs is te hoog
De prijs van Nederlandse landbouwgrond ligt negen keer boven het Europees gemiddelde. Intussen wordt er nauwelijks nog grond verkocht.
De ‘waardesprong’ die grond maakt als het een nieuwe functie krijgt, bijvoorbeeld voor woningbouw of voor de uitbreiding van defensie, maakt het voor eigenaren aantrekkelijk om de grond aan te houden en te hopen op een verandering van bestemming.
Kabinet-Jetten: 20 miljard voor toekomstbestendigheid landbouw
De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur concludeert dat het overheidsbeleid op de schop moet voor een goede toekomst van het landelijk gebied.
De nieuwe coalitie reserveert 20 miljard euro om de landbouw toekomstbestendig te maken. Miljarden die, als de aanbevelingen uit het advies van de Raad niet serieus worden bekeken, alleen maar leiden tot hogere grondprijzen, aldus de Raad.
De hoge grondprijzen zijn een sta-in-de-weg voor allerlei maatschappelijke doelen, zoals de aanleg van nieuwe natuur, woningbouw, bedrijfsterreinen en ook het extensiveren van de landbouw.
Juist meer grond nodig voor grondgebonden landbouw
Want voor bijvoorbeeld grondgebonden landbouw, waarbij boeren alle mest op hun eigen weilanden kwijt kunnen, is juist meer grond nodig.
De Raad bepleit dan ook dat er kritisch wordt gekeken naar de stoppersregelingen voor boeren, die door het kabinet Rutte-IV zijn begonnen, voortgezet zijn onder premier Dick Schoof en een vervolg krijgen onder het aankomende kabinet.
Dit stikstofgeld wordt gebruikt om de productierechten in de veeteelt op te kopen, waarna de uitgekochte boer bijvoorbeeld stopt met zijn of haar melkveehouderij en eventueel overstapt op akkerbouw.
Het is voorgekomen dat een boer liever lelies gaat verbouwen, die dan weer voor milieuproblemen zorgen.
Effect stoppersregelingen op grondprijzen
‘De ontvangende partijen gebruiken de vergoedingen ook om elders grond aan te kopen,’ schrijft de Raad. Zo stuwt een deel van de stoppersregelingen grondprijzen verder op.
Daarnaast zijn er fiscale vrijstellingen die het aanlokkelijk maken geld in landbouwgrond te stoppen: agrarische grond is vrijgesteld van overdrachtsbelasting; bij verkoop van landbouwgrond hoeft geen winstbelasting te worden betaald; de bedrijfsopvolgingsregeling zorgt voor een grote fiscale vrijstelling als landbouwgrond van generatie op generatie vererft of wordt geschonken.
‘Vergelijken we het Nederlandse grondbeleid met dat van andere landen in Europa, dan valt op dat vrijwel nergens anders de druk op ruimte zo groot is en tegelijkertijd het grondbeleid zo liberaal,’ zegt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur.
Wie zegt wat over grondpolitiek
Bron: Binnenlands Bestuur, FD- Vakblad Binnenlands Bestuur zet op een rijtje hoeveel een hectare landbouwgrond in Nederland kost. Dat is gemiddeld over heel 2025 ruim 95.000 euro, maar kan oplopen tot zelfs meer dan 180.000 euro in Flevoland. Vergelijk dat met de prijzen in andere landen, zoals Oostenrijk (ongeveer 30.000 euro euro per hectare), Denemarken (20.000), Frankrijk (6.000) en België (53.000).
- Onteigening is door het felle verzet van bepaalde partijen en maatschappelijke organisaties een ‘taboe’ geworden, zegt voorzitter Jan Jacob van Dijk van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur tegen Het Financieele Dagblad. ‘Daardoor kan het instrument minder makkelijk gebruikt worden dan vroeger.’ Terwijl het volgens de raad een logische stap is: dergelijke dwang helpt zowel de natuur als de bouw van nieuwbouwwoningen of de aanleg van een spoorlijn. Tegelijk moet er dan wel ruimhartig worden gecompenseerd, zegt Van Dijk.