De crisis rond de Straat van Hormuz laat zien hoe kwetsbaar Nederland is: efficiënt georganiseerd, maar zonder buffers voor echte noodsituaties, schrijft econoom Jona van Loenen, vanaf 24 maart nieuwe columnist bij EW Magazine.
Het Midden-Oosten staat in brand. Iran heeft de Straat van Hormuz nagenoeg volledig afgesloten. De olie- en gasprijzen schieten omhoog, de regio destabiliseert, en economieën in de hele wereld houden hun adem in.
De wereld is in een economische oorlogstijd beland, zoveel is zeker. Tegelijk werd duidelijk dat Nederland totaal niet met een crisis kan omgaan.
Neem onze gasvoorraden. Die waren voor het uitbreken van de oorlog in Iran voor slechts 11 procent gevuld, het laagste niveau in de geschiedenis. Sindsdien is de gasvoorraad naar 9 procent gedaald en is de Iran-crisis verergerd, maar toch zijn wij bezig de gasputten in Groningen vol cement te gooien.
Gaswinning en Groningen
Ik ben fel tegen boren in Groningen, laat dat duidelijk zijn. Maar je moet als land altijd buffers en opties hebben. In deze economische oorlogstijd moet je voorbereid zijn op het slechtste, en dan is het dichtgooien van een noodvoorraad zo’n beetje het domste wat de overheid kan doen.
Dat wij dit alleen niet begrijpen, werd op 24 februari pijnlijk duidelijk.
Die dag stelde de woordvoerder van de Gasunie dat onze gasvoorraden inderdaad laag zijn, maar we ons geen zorgen hoefden te maken zolang er geen ‘onverwachte dingen zouden gebeuren’ zoals (en dit verzin ik niet) een ‘sluiting van de Straat van Hormuz’.
Gasvoorraden: ‘Nuchter blijven kijken’
Terwijl inmiddels de Straat van Hormuz daadwerkelijk is gesloten, stelde D66-fractievoorzitter Jan Paternotte op 5 maart bij radioprogramma Sven op 1 dat we wel ‘een klein beetje fris en nuchter moeten blijven kijken’ wanneer het aankomt op onze gasvoorraden.
En waarom we ons geen zorgen hoeven te maken? ‘Als we naar buiten kijken, dan zien we dat de zon begint te schijnen,’ zei Paternotte, ‘de lente begint.’
Deze onkunde zagen we ook bij de aanpak van de coronapandemie. Toen Edwin Boel, de projectleider van het Landelijk Coördinatieteam Diagnostische Keten, werd gevraagd waarom een kleine toename in testaanvragen direct tot chaos en tekorten leidde, gaf hij een fascinerend antwoord.
‘Je kan je op veel dingen voorbereiden: je kan zorgen dat er genoeg machines en spullen zijn,’ aldus Boel. ‘Maar je kunt niet mensen klaar hebben zitten die niets doen, maar enkel wachten op het moment dat het drukker wordt.’
Reactie Gasunie: bizarre woorden
Het zijn bizarre woorden, net als de reactie van de Gasunie. Het is alsof de brandweer pas brandweermannen aanneemt, wanneer het huis in de fik is gevlogen. Alsof de trainer van Ajax zegt dat hij geen wisselspelers nodig heeft, simpelweg omdat de basiself nog niet geblesseerd is geraakt.
Wat deze crises gemeen hebben, is dat ze niet het gevolg zijn van pech, maar van een keuze.
Onder het mom van efficiëntie hebben wij al onze systemen ingericht met minimale buffers en just-in-time-principes. In tijden van economische vrede is dit geweldig, maar in tijden van economische oorlog en crises gaat het de burger geld kosten.
Kosten van rampen wereldwijd driemaal hoger
Zo berekende de Franse econoom Daniel Zajdenweber dat de kosten van rampen wereldwijd driemaal zo hoog zijn als in de jaren tachtig van de afgelopen eeuw, gecorrigeerd voor inflatie.
Met andere woorden: we denken dat we efficiënter worden, maar aan de achterkant moeten we de hoofdprijs betalen.
En dan blijkt de keuze voor wat ze in Den Haag ‘efficiëntie’ noemen, in werkelijkheid vooral een naïeve over-optimalisatie.
Radicale omslag Den Haag
Met deze onzekerheden in de wereld is het hoog tijd voor Den Haag om een radicale omslag te maken, en een andere mindset aan te nemen. Ga uit van het beste, wees voorbereid op het slechtste.
Dat betekent het aanleggen van buffers, redundantie en dubbele systemen. Alleen dan kunnen we toekomstige crises aanpakken.
We weten vandaag immers niet wat we morgen nodig hebben. Vraag dat maar aan Edwin Boel.
Lees ook | Van hogere energieprijzen tot stagflatie: de Iran-oorlog raakt de economie steeds harder