Afshin Ellian Afshin Ellian

Afshin Ellian: In Jezus werd het woord mens

23 december 2022Leestijd: 4 minuten

De geboorte van Jezus is onlosmakelijk verbonden met de voortdurende strijd voor waardigheid van vrouwen, schrijft Afshin Ellian in een dichterlijke kerstcolumn. Waarin hij ook de Perzische dichtkunst bespreekt, naar aanleiding van zijn ontmoeting met schrijver Kader Abdolah.

Afshin Ellian

Prof.mr.dr. Afshin Ellian (Teheran, 1966) is hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap en wetenschappelijk directeur van het Instituut voor Metajuridica aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden. Hij schrijft wekelijks onder meer over de idealen en vrijheden van de westerse cultuur.

Kerst, een aangrijpend verhaal van de geboorte van een Joods kind. In de regio waar ik vandaan kom, heeft iedereen behalve islamisten diep respect voor het kerstfeest. Jezus staat symbool voor vergeving en liefde. Kerst viert de bijzondere geboorte van een Joodse jongen met koninklijke allure in een stal. Het gewone, eenvoudige transformeert in het kerstverhaal tot het glorieuze.

Daarbij geeft het element van overspel het verhaal een speciale lading, die van vergeving. Jezus’ moeder kon immers niet uitleggen hoe zij zwanger was geworden. Jozef sprong in de bres voor Maria door zich als wettelijke vader op te werpen. Al zouden velen Jozefs houding slechts als een gebaar van liefdadigheid beschouwen, bedoeld om Maria te behoeden voor steniging.

Alsof de leus ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’ al bij Jezus’ geboorte ingang vond

Jezus zou later de steniging afschaffen. Was dit niet de eerste stap naar oprecht respect voor de waardigheid van vrouwen? Alsof de leuze Zan, Zendegi, Azadi (Vrouw, Leven, Vrijheid) al bij de geboorte van Christus ingang had gevonden in een harde, mannelijke wereld waarin de vrouw in essentie de eer van de man vertegenwoordigt.

Jezus

Lees ook dit essay van Gerry van der List: Het revolutionaire karakter van Jezus Christus

Jezus humaniseerde mannen om de mens te laten herrijzen, en niet de eer. Het had niet anders gekund. Immers, in de Thora, de eerste vijf boeken van de Hebreeuwse Bijbel, staat dat de mens is geschapen naar het evenbeeld van het Opperwezen. Hoe zouden wij het imago dei kunnen zijn als onze wreedheid geen grenzen kent?

Vrouwenrevolutie in Iran dreef Kader Abdolah en mij in elkaars armen

In september kwam ik de Iraans-Nederlandse schrijver Kader Abdolah tegen. De vrouwenrevolutie bracht ons samen in Den Haag. Eigenlijk dreven de vrouwen ons in elkaars armen. Tijdens onze ontmoeting liet ik hem mijn gedicht lezen:

Een ander rendez-vous

 

In herinneringen

word ik water,

in de verte

word ik woede,

in de haarlokjes van de tijd

word ik wind,

zij is nabij.

 

De wijzer trekt

de seconden terug,

het eeuwige moment

de vijfdimensionale waarheid,

zij is nabij.

 

In

water, vuur en wind

maar de aarde,

de droom van de terugkeer

de droevige oosterling

droomt huiswaarts,

zij is nabij.

 

De zwaartekracht van het huis

geeft vrij

de aarde in de wind

het vuur in het water

en mij in een nieuw rendez-vous

voor haar voor het nabije.

Kader Abdolah ontdekte de mens bij schrijven roman over dichter Rumi

Kader las het twee keer en keek me ernstig aan: ‘Je bent mens geworden’ (ensan shodi). Met een glimlach pakte ik zijn hand. Hij vertelde me dat hij de mens ontdekte bij het schrijven van zijn roman over de Perzische dichter Jalal ad-Din Balkhi Rumi (1207-1273). De mens is, zo vervolgde hij, net als Rumi iemand die reist, die voortdurend leert, die alsmaar verandert en verbetert. Iemand die zich talen en culturen eigen maakt.

Kerst

Lees ook de column die Afshin Ellian vorig jaar schreef over Kerst: verbond tussen jodendom en christendom, oud en nieuw, wet en liefde

Zijn roman ligt nu in de boekhandel: Wat je zoekt, zoekt jou. Een mystieke reis door het leven van de Perzische dichter Rumi. Het bestaat uit drie delen. In het eerste verhaalt hij over diens leven in de vorm van een roman, in het tweede vertaalt hij een aantal van Rumi’s gedichten en in het derde geeft hij een nieuwe draai aan een paar dichterlijke verhalen van de meester.

Het is onmogelijk de klassieke Perzische dichters te vertalen

Het is onmogelijk om de klassieke Perzische dichters zoals Rumi te vertalen. Ritme, cadans en woorden met meervoudige betekenissen zijn niet elegant over te brengen in een andere taal. Kader koos daarom voor hertaling. Als een regel van Rumi verschillende betekenislagen bevat, neemt hij één laag als uitgangspunt en maakt hij er al hertalend een Nederlandse regel van. Wat dat deed met Kader? De ramen van zijn ziel gingen open voor Rumi. De dichter fluistert in zijn ziel van rechts naar links – de schrijf- en leesrichting van het Perzisch. Kader metselt de woorden aan elkaar. Het wordt geen Rumi, het wordt geen Kader Abdolah. Wat wordt het dan? De mens.

Het is laat in de avond

Te laat.

Ik ben alleen thuis

In de boot van mijn lichaam.

Er is nergens een licht te bekennen,

nergens een spoor van een land.

Donkere wolken hangend dreigend boven mijn hoofd.

Ik probeer mezelf in veiligheid te brengen,

boven water te blijven

maar het is te laat.

Ik ben al ten onder gegaan

op naar het wonder van de oceaan.

Dit is grandioos, schitterend. Kader Abdolah laat zich veroveren door een paar regels van Rumi, draait vervolgens op magische wijze Rumi’s geschenk om van links naar rechts, en het wordt een mooi Nederlands gedicht. Wat je zoekt, zoekt jou. Een mystieke reis door het leven van de Perzische dichter Rumi is een schitterend boek.

In Jezus en door Jezus ontstaat de mens

Ensan shodi’, je bent mens geworden. Het zijn woorden die mens worden, niet ik of wij. Misschien kunnen de woorden ooit de mens in ons doen herrijzen. Maar wie wel mens is geworden, was Jezus. In hem en door hem ontstaat de mens.

Op naar het wonder van de oceaan.

Ik wens u allen prettige kerstdagen.

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.