Een kwart van de Poolse bevolking is voorstander van een vertrek uit de Europese Unie. Premier Donald Tusk waarschuwt daarom voor een mogelijke ‘Polexit’, mede naar aanleiding van het blokkeren van EU-leningen door president Karol Nawrocki.
Sinds de toetreding tot de Europese Unie in 2004 ontwikkelde Polen zich tot een van de economische grootmachten van Europa. Maar nu deze successen zijn bereikt, kan volgens sommige politici in de Poolse oppositie de Europese samenwerking in de prullenmand.
Donald Tusk waarschuwt op X voor een Polexit, waarvoor een deel van de bevolking en de politieke oppositie enthousiast zijn. ‘Nawrocki, Rusland, de MAGA-beweging en de Europese rechterzijde, met Orbán aan het hoofd, willen de Europese Unie ondermijnen,’ schrijft hij stellig.
President Nawrocki blokkeert EU-leningen
De waarschuwing van Tusk kwam na een stemming over een wet die Polen toegang zou geven tot 43,7 miljard euro aan voordelige EU-leningen voor defensie. De wet werd tegengehouden door een veto van Karol Nawrocki, de president van Polen.
Nawrocki vindt dat een lening uit Brussel de Poolse autonomie zou beperken en bovendien te kostbaar zou zijn om terug te betalen. Volgens hem moet Polen zelf in zijn veiligheid voorzien, zonder afhankelijk te zijn van EU-financiering: ‘De veiligheid van Polen mag niet afhangen van beslissingen van buiten.’
Zijn alternatief was om de defensie-uitgaven te financieren uit de opbrengsten van de goud- en deviezenreserves van de centrale bank.
Euroscepsis in Polen
Het veto van Nawrocki vergroot de spanningen rond het al langer bestaande euroscepsis binnen de Poolse oppositie.
In 2024 werd Nawrocki verkozen tot president van Polen, wat een tegenslag betekende voor de zittende minister-president Tusk.
Nawrocki verbond zich namelijk met de eurosceptische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), terwijl zijn tegenstander Rafał Trzaskowski pro-Europees was en bereid Tusk en zijn regering te steunen.
De Europese Unie en Polen liggen al sinds het begin van het bewind van PiS in 2015 met elkaar overhoop, omdat de partij herhaaldelijk de onafhankelijkheid van de Poolse rechterlijke macht zou hebben aangevallen. Hiervoor kreeg het land boetes en werd EU-geld ingehouden.
Sindsdien klinken er meer kritische geluiden in het parlement over Europese samenwerking.
Premier Tusk moet het afleggen tegen Nawrocki
Tusk heeft sinds 2024 dus te maken met een president die dwars ligt, en dat levert hem problemen op. In Polen heeft de president namelijk de mogelijkheid om nieuwe wetten tegen te houden door middel van een veto. Deze kan vervolgens alleen worden opgeheven met een meerderheid van drievijfde in het parlement.
Maar die meerderheid heeft de regering van Tusk niet, en met een president die de eurosceptische oppositie gunstig gezind is, wordt het moeilijk om nieuwe wetgeving aangaande Europa door te voeren.
Kwart van de Polen steunt Polexit
De oppositie krijgt ook een steeds groter deel van de Poolse bevolking mee, blijkt uit peilingen. Voorstanders van een Polexit waren eerder marginaal, maar inmiddels steunt bijna een kwart van de Polen een exit uit de Europese Unie, blijkt uit peilingen van IBRiS. Deze groei gaat samen met de steun voor extreem-rechtse partijen in Polen.
Bijvoorbeeld voor de eurosceptische partij Confederatie Vrijheid en Onafhankelijkheid (Konfederacja Wolność i Niepodległość). Bij de laatste verkiezingen won zij zestien van de 460 zetels in de Sejm. Sindsdien is de populariteit verdubbeld.
Ook de partij Confederatie van de Poolse Kroon (Konfederacja Korony) van Grzegorz Braun groeit. Die partij heeft drie van de 460 zetels in de Poolse Sejm.
Braun heeft herhaaldelijk EU-vlaggen verbrand of er zijn schoenen aan afgeveegd. Volgens de huidige peilingen van Politico zou de partij nu op 9 procent van de stemmen uitkomen, waarmee zij de vierde partij zou zijn.
Ook AI-video’s jagen een Polexit aan
Afgelopen jaar deden ook AI-video’s hun intrede om de Poolse opinie te beïnvloeden. Accounts op TikTok promoten het idee van een Poolse exit uit de Europese Unie door video’s te genereren van jonge Poolse vrouwen die teksten uitspreken als: ‘Ik wil een Polexit, omdat ik keuzevrijheid wil, zelfs als het duurder wordt. Ik herinner me Polen van vóór de Europese Unie niet, maar ik heb het gevoel dat het toen Poolser was.’
Andere teksten zijn: ‘Wanneer ik over Polexit praat, hoor ik: “paniekzaaierij”, “catastrofe”, “het einde van de wereld”. Altijd hetzelfde patroon. Geen enkel gesprek over wie er werkelijk voor ons beslist en waarom. Misschien wordt het tijd dat we daar rustig over gaan praten.’
Waar deze video’s vandaan komen, is onduidelijk. Tijdens de Poolse presidentscampagne verschenen ook talrijke AI-gegenereerde video’s die vrouwen probeerden te overtuigen te stemmen op rechtse kandidaten.
Polen grootste netto-ontvanger van EU-geld
Opvallend is juist Polen dat het meest heeft geprofiteerd van zijn lidmaatschap van de Europese Unie. Het ontvangt veel en draagt relatief weinig af, en is daarmee de grootste netto-ontvanger van EU-geld. In Polen is sinds de toetreding tot de Europese Unie in 2004 de welvaart verdubbeld. Het land kreeg miljarden euro’s aan Europese steun, zowel vóór als na de toetreding tot de Europese Unie in 2004.
Je kan jouw keuzes op elk moment wijzigen door onderaan de site op "Cookie-instellingen" te klikken."
President Nawrocki beschouwt het EU-lidmaatschap vooral als een kans die Polen heeft benut om zijn eigen ondernemerschap te ontwikkelen, maar ziet de huidige Europese Unie ook als een systeem dat heeft bijgedragen aan schulden en diverse crises.
Tussen 1990 en 2026 is de Poolse economie meer dan vertienvoudigd. In 1990 bedroeg het bruto binnenlands product circa 66 miljard, terwijl de prognose voor 2026 uitkomt op bijna 1 biljoen. Binnen één generatie groeide de Poolse economie uit tot een economische grootmacht in de wereld.
Volgens het Internationaal Monetair Fonds is Polen de twintigste economie van de wereld. Volgens de Amerikaanse regering hoort Polen thuis in de G20, de club van ’s werelds grootste economieën.