Ruim een jaar na de val van president Bashar al-Assad wordt duidelijk dat ook onder zijn opvolger Ahmed al-Sharaa van vrede en vrijheid geen sprake is. Een gesprek met de Koerdische Syriër Peshmerge Morad (35), die in 2012 het land ontvluchtte.
Vooral minderheden hebben het zwaar onder de nieuwe president. Na vorig jaar de alawieten en de druzen, liggen nu de Koerden onder vuur van Al-Sharaa’s troepen.
Bij de onlusten hebben regeringsgezinde jihadistische strijders, verzameld onder de naam Haytar Tahrir al-Sham (HTS), de afgelopen dagen IS-strijders bevrijd. Zij zaten in gevangenissen in Noord-Syrië, die werden bewaakt door de Koerdische Syrian Democratic Forces (SDF).
Ook verschijnen via sociale media beelden waarop Koerden, onder wie vrouwen, slachtoffer worden van onthoofdingen, martelingen, gevangennemingen en vernederingen. Al is moeilijk vast te stellen op welke schaal dit gebeurt.
Zo dreigt de Koerdische minderheid, die als partner van de westerse coalitie jarenlang tegen IS vocht, slachtoffer te worden van een steeds vijandiger klimaat tegenover niet-soennitisch-islamitische minderheden in Syrië. Zeker nu de stad Kobani, symbool van de Koerdische strijd tegen IS in 2014 en 2015, door regeringstroepen is omsingeld.
EW bespreekt de situatie met de Koerdische Syrië-kenner Peshmerge Morad. Hij woont sinds 2021 in Duitsland, nadat hij in 2012 naar Nederland vluchtte vanuit een Koerdische wijk in Aleppo.
Die stad werd twee weken geleden aangevallen door regeringstroepen, waarna tienduizenden Koerden de stad ontvluchtten. Ook andere Koerdische regio’s zijn in rap tempo in handen gevallen van Al-Sharaa’s strijdkrachten.
Hoe volgt u de situatie in het Noorden van Syrië?
‘Via sociale media, maar ook via familieleden en vrienden, van wie velen daar nog wonen. Vanochtend kreeg ik van verre familie te horen dat onlangs drie van hun familieleden samen met negen anderen standrechtelijk zijn geëxecuteerd. Allemaal Koerden. Zulke berichten hoor ik al weken.’
In veel media is te lezen dat het gaat om gevechten tussen het regeringsleger en de SDF. Maar wat u beschrijft, klinkt als doelbewuste moordpartijen op een minderheid.
‘Die berichtgeving is totaal fout. Het is alsof je zegt dat Russische agressie in Oekraïne een reactie is op een eventueel Oekraïens NAVO-lidmaatschap.
‘Hier is sprake van groepen die hard-jihadisten, die helaas door veel westerse landen worden erkend als overgangsregering. Ze vallen andersdenkenden aan om hun geloof, cultuur of etniciteit. Inclusief teksten als “Allahu akbar” en “ongelovige varkens”.’
Is de situatie niet complexer? Volgens de regering hebben de SDF het staakt-het-vuren geschonden. De SDF zeggen dat de regeringstroepen dat juist deden.
‘Nee, de agressie begint steeds bij de troepen van Damascus. Zij trekken telkens naar een regio waar een minderheidsgroep woont, om daar zogenaamd de orde te herstellen na “onrust” of “provocaties”.
‘Maar het is toch een heel ongeloofwaardig verhaal dat zo’n bevolkingsgroep, die compleet geïsoleerd is, zomaar de centrale overheid gaat provoceren die al eerder heel gewelddadig heeft opgetreden tegen minderheden?
‘In maart en juli richtten regeringsgezinde troepen slachtingen aan onder respectievelijk alawieten en druzen. Toen zag je hetzelfde patroon als nu.
‘HTS-strijders trokken naar Latakia (een stad aan de noordwestkust waar veel Alawieten wonen, red.) en Suweida (Syriës belangrijkste druzische stad in het zuidwesten, red.) en vielen daar gewelddadig aan. De reactie daarop grijpen regeringstroepen dan weer aan als rechtvaardiging om een nog groter bloedbad aan te richten.
De agressie begint steeds bij Damascus. Troepen trekken telkens naar een regio waar een minderheid woont, om zogenaamd de orde te herstellen na ‘onrust’ of ‘provocaties’.
‘Uiteraard verdedigen minderheden zich, soms ook met heftig geweld. Zo zie ik ook beelden voorbijkomen van sommige Koerdische strijders in het omsingelde Kobani, die HTS-strijders gevangennemen en allemaal executeren. Een schending van het oorlogsrecht, maar wel een reactie op de omsingeling van hun stad door jihadisten.
‘Ook beschuldigt de regering minderheden steevast van samenwerking met “de zionisten”, zoals altijd gebeurt bij zondebokken in deze regio. Meestal is daar geen enkel bewijs voor.
‘De druzen werden in juli dan wel te hulp geschoten door Israëlische luchtaanvallen op oprukkende regeringstroepen, maar de Israëliërs handelden toen vooral uit eigenbelang. Net als toen ze kort na de val van Assad de luchtmachtbases bombardeerden. Daardoor hebben Al-Jolani’s troepen gelukkig geen luchtmacht ter beschikking (Al-Jolani is de nom de guerre van president Al-Sharaa, die hij had vóór hij de nieuwe Syrische president werd, red.).
‘Het is geen regeringsleger, maar een verzameling strijders uit de hele regio, inclusief Turken, Oezbeken en Tsjetsjenen, die zich eerder hadden aangesloten bij IS, Al-Qa’ida of al Al-Nusra, wat later HTS werd. Ze hebben dat niet gedaan uit overtuiging dat Al-Jolani een goed, gematigd persoon is. Maar omdat ze ervan overtuigd zijn dat zijn beweging staat voor jihadisme en sharia.’
Wat vindt u van de westerse omgang met de nieuwe regering van president Al-Sharaa – of Al-Jolani, zoals u en vele andere Syrische minderheden hem nog steeds noemen?
‘Op 9 januari, de dag dat de Koerdische wijk in Aleppo werd aangevallen, waren Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen en Europese Raad-voorzitter António Costa in Damascus. Ze schudden Al-Jolani de hand en beloofden hem 600 miljoen euro voor de wederopbouw van Syrië.
‘En Europese landen hebben veel te snel de sancties tegen het nieuwe regime opgeschort. Het laat zien dat alle woorden van de Europese Unie over het belang van mensenrechten puur schijn zijn om andere belangen te verhullen.
‘We hebben het vaak over hoe vreselijk het is dat de rechten van vrouwen en meisjes in Afghanistan door de Taliban worden afgepakt. Wat denk je dat er straks in Syrië gaat gebeuren? De nieuwe machthebbers, die in pak lopen en zich tegenover het Westen gematigd voordoen, zijn natuurlijk niet zo dom om al vanaf dag één hun ware aard te tonen.’
Welke ‘andere belangen’ van Europa bedoelt u?
‘Europa gaat het natuurlijk maar om één ding: vluchtelingen naar Syrië kunnen terugsturen. Dat kan ik begrijpen, maar als het zo doorgaat met geweld tegen minderheden, komen er straks weer miljoenen vluchtelingen.
‘Het gaat mij ook niet alleen maar om de Koerden, of andere minderheden in Syrië, maar ook om de nieuwe opleving van IS en aanverwante groepen. Of ze nu HTS heten, Al-Qa’ida of IS. Al dit soort groepen hebben terreuraanslagen in Europa altijd toegejuicht, zoals die op Charlie Hebdo en de aanslagen in Brussel. Dus je kunt je afvragen over welke Europese belangen je het dan eigenlijk hebt.’
Ook de Verenigde Staten hebben de banden aangeknoopt met Al-Sharaa. Wat vindt u van de Amerikaanse opstelling?
‘De Amerikanen hebben een paar dagen terug IS-strijders in gevangenissen, van wie er door Jolani’s troepen begin deze week al honderden zijn vrijgelaten, van Noord-Syrië naar Irak verplaatst. Omdat ze niet vertrouwen dat de regeringsstrijders ze wel opgesloten houden.
‘Dat is terecht, natuurlijk. Maar hoe kun je het regime dat deze troepen faciliteert dan wel te vriend willen houden? Te gek voor woorden.’
U bent kritisch op de Amerikaanse speciaal gezant voor Syrië, Tom Barrack. Waarom?
‘Barrack, die naast gezant ook de Amerikaanse ambassadeur is in Turkije, zei dat de rol van de SDF in de regio nu grotendeels is uitgespeeld. De Turken hebben maar één zorg: dat de Koerden verdwijnen aan hun zuidgrens. Barrack, en daarmee de Amerikaanse regering, verdedigt dus feitelijk de belangen van Turkije.’
Wie kan de Koerden nog helpen?
‘De Amerikanen en ook Ursula von der Leyen, die kennelijk zonder problemen in één ruimte met Al-Jolani kunnen zitten. Zij zouden druk op zijn regime moeten zetten en hen dwingen tot concessies om in vrede met minderheden samen te werken. Bijvoorbeeld door anders opnieuw sancties in te stellen.’
Lees ook: We mogen nooit de ogen sluiten voor tragische lot van de Koerden
Uw naam, Peshmerge, betekent ‘zij die oog in oog staan met de dood’. Die term lijkt tragisch genoeg perfect van toepassing op de Koerden.
Emotioneel: ‘Ja, dat is ook echt zo. De Koerden hebben zichzelf opgeofferd om anderen – en natuurlijk ook onszelf, laat dat duidelijk zijn – te beschermen tegen IS. Op verzoek van het Westen. En die worden nu verraden.’
Peshmerge Morad (Aleppo, 1990). Vluchtte in 2012 naar Nederland, omdat hij gevaar liep na zijn deelname aan studentenprotesten tegen de dictatuur van Bashar Al-Assad. Won in 2018 de prijs Uitblinker van het Jaar van UAF, de stichting voor vluchtelingstudenten. Woont sinds 2021 in Duitsland. Werkt als onderzoeker computer science aan de Universität Münster.