De feiten: Economen kraken staalkoers overheid
De overheid twijfelt niet over de toekomst van Tata Steel na verduurzaming van de fabriek. Dat bleek tijdens een technische briefing van ambtenaren in de Tweede Kamer. Het bedrijf zelf moet oordelen of de staalfabriek na een miljardeninvestering ter verduurzaming een goede ‘businesscase’ is.
Het kabinet overweegt maximaal 2 miljard euro bij te dragen aan de verduurzaming van de fabriek in IJmuiden. In de toekomst dient een van de twee hoogovens daar op aardgas te draaien, in plaats van op kolen. Later moet dat gas worden vervangen door biomethaan of waterstof, of een combinatie daarvan.
Subsidie zou inefficiënt en risicovol zijn
De miljardensteun is volgens 117 economen – onder wie 80 hoogleraren – ‘economisch inefficiënt en risicovol’. Ze stuurden een open brief naar het kabinet en de Tweede Kamer. Tata Steel sprak de conclusie van de briefschrijvers eerder op de dag al tegen.
Ambtenaren van twee betrokken ministeries – Economische Zaken en Klimaat en Infrastructuur en Waterstaat – lichtten de Tweede Kamer voor over de stand van zaken van de zogenoemde maatwerkafspraak de de overheid en Tata Steel dit jaar willen afronden.
Fabriek veroorzaakt 5 procent Nederlandse CO2-uitstoot
De staalfabriek is verantwoordelijk voor 5 procent van de CO2-uitstoot in Nederland. Het kabinet-Jetten zet het beleid voort van eerdere kabinetten en streeft naar behoud van de staalfabriek. Met een subsidie van op zijn hoogst 2 miljard euro zou de overheid moeten bijdragen aan de kosten van de verduurzaming.
Een van de redenen daarvoor is het streven naar strategische autonomie in Europa. Bij de briefing in het parlement bleek overigens dat er in Europa nauwelijks coördinatie van de staalindustrie bestaat. Elke lidstaat van de Europese Unie trekt zijn eigen plan.
Wie zegt wat over de maatwerkafspraak met Tata Steel?
Bronnen: Kamerleden Van Oosterhout, Van den Berg, Klos en Kostic, 117 economen en ANP- ‘We zien geen doel voor ultrafijne stoffen en geen doel voor zorgwekkende stoffen. Kunt u toezeggen dat de gezondheidsrapportage er is als de beslissing over de maatwerkafspraak wordt genomen?’ vroeg GroenLinks-PvdA-Kamerlid Sjoukje van Oosterhout.
- ‘Wat gebeurt er met de grond als Tata straks minder ruimte nodig heeft?’ wilde D66-Kamerlid Felix Klos weten.
- Daniël van den Berg (JA21): ‘Kunnen wij concurrerend blijven op de wereldmarkt als er wordt overgestapt op aardgas?’
- Kamerlid Ines Kostić (Partij voor de Dieren): ‘We weten niet wat het economisch oplevert. We weten niet wat het qua gezondheid oplevert.’
- ‘Nederland kan en moet beschikbare middelen effectiever inzetten. Dit betreft zowel de in de overeenkomst genoemde 2 miljard euro, als de arbeidscapaciteit, fysieke ruimte, milieuruimte (waaronder stikstof), en de schaarse duurzame energie en netcapaciteit. Op dit alles legt Tata Steel IJmuiden een aanzienlijk beslag,’ schrijven 117 economen.
- Het gaat de economen niet alleen om de 2 miljard euro subsidie, maar ook om zaken als arbeidscapaciteit, fysieke ruimte, en milieuruimte zoals stikstof en de schaarse duurzame energie en netcapaciteit. Op dit alles legt Tata veel beslag. Het beperkt de ruimte voor verduurzaming en groei van andere economische activiteiten.
- Intussen dreigt de komst van een groen Tata opnieuw te vertragen doordat de provincie Noord-Holland en de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied meer informatie van Tata nodig zeggen te hebben om een vergunningsaanvraag en de ingediende milieueffectrapportage (MER) te beoordelen.
EW's visie: Op eigen staal vertrouwen
Door: Carla Joosten, redacteur PolitiekHet kabinet streeft naar een zogenoemde maatwerkafspraak met Tata Steel. Vorige zomer informeerde demissionair minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei de Kamer nog dat veel maatwerkafspraken over verduurzaming van bedrijven niet van de grond komen.
Met Tata Steel lijkt het wel te lukken. Er kan vermoedelijk winst worden geboekt in de strijd tegen CO2-emissies: de fabriek veroorzaakt 5 procent van de totale CO2-uitstoot in Nederland.
Met het sluiten van de deal kan worden gewaarborgd dat Nederland een staalfabriek binnen de eigen grenzen houdt. Van samenwerking op dit gebied blijkt in Europa weinig.
Subsidie is in Europees perspectief gematigd
De geplande staatssteun van maximaal 2 miljard euro – 40 procent van de totale verduurzamingskosten – valt relatief mee. In andere Europese landen is het percentage meestal hoger. Duitsland betaalt bij twee projecten meer dan 50 procent van de verduurzamingskosten die de staalbedrijven maken.
Bij alle discussie over strategische autonomie van Europa, is het te betreuren dat er nauwelijks Europese coördinatie is voor de toekomst van de staalsector. Nederland zal de eigen belangen in relatie tot het Indiase staalbedrijf moeten wegen. Het is aan D66-minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei om de zaak tot een goed einde te brengen.
Verdere Verdieping: Geopolitieke ontwikkelingen spelen ook een rol in discussie Tata Steel
Bronnen: Ambtenaren van ministeriesDe geopolitieke ontwikkelingen spelen volgens een toelichting van ambtenaren een rol in de toekomst van Tata Steel. ‘Er is zo veel aan de hand in de wereld van staal. Niet voor niets is er de afgelopen anderhalf jaar ook veel gebeurd op Europees niveau om te kijken naar bescherming van de staalsector in Europa tegen concurrentie van elders. Er is Europa veel aan gelegen om die markt te beschermen wegens het streven naar strategische autonomie.’
Over het nog ontbreken van de vereiste gezondheidsrapportage zei een ambtenaar: ‘We doen ons best om de gezondheidsrapportage te hebben voordat er wordt getekend.’
‘De grond is een van de onderwerpen die nog moeten worden uitgewerkt,’ luidde bij de briefing het wat vage antwoord op een vraag van Kamerlid Klos.
Weinig twijfel over toekomstbestendigheid
Aan de toekomstbestendigheid van een verduurzaamde fabriek wordt amper getwijfeld. ‘Er zit een onrendabel deel in de investering, maar voor daarna zullen wij en ook de Europese Commissie oordelen dat er een positieve businesscase is en dat er een winstgevend bedrijf kan bestaan,’ zei een ambtenaar van Economische Zaken en Klimaat.