De feiten: Anti-azc-partijen groeien fors in de gemeenteraden
Bronnen: Kiesraad, NOS, Rijksoverheid.nlDe uitslag van lokale verkiezingen hing zelden zo sterk samen met één thema: de opvang van statushouders.
Het asieldebat drong door in de nog grotere winst voor lokale partijen – naar 34,2 procent van de stemmen – waarvan vele zich kritisch uitlaten over de komst van (meer) azc’s. Met als uitschieter Hart voor Den Haag van Richard de Mos: 16 van de 45 zetels.
Spreidingswet
Ook de winst van 55 naar 299 raadszetels voor de landelijke partij FVD, die zich sterk keert tegen de verplichte opvang van asielzoekers, bevestigt de trend.
Die lijnrecht ingaat tegen de Spreidingswet, die op 1 februari 2024 in werking trad. Deze wet dwingt alle gemeenten om voldoende opvang te creëren, ten koste van een dwangsom als dat niet lukt.
Wel zijn er mogelijkheden om de opvangdruk te delen met naburige gemeenten – en Hart voor Den Haag richt de blik op een ‘uitzonderingspositie’ voor de hofstad.
Wie zegt wat over asielkritiek?
Bronnen: RTL Tonight, NOS.nl- ‘Het absorptievermogen is bereikt, met een tekort aan woningen, agenten, zorgpersoneel – eigenlijk aan alles. Wij zijn bereid water bij de wijn te doen, maar dat moet andersom precies zo gelden. Er zijn genoeg mogelijkheden en die gaan we maximaal inzetten,’ aldus Hart voor Den Haag-leider Richard de Mos in RTL Tonight (19 maart)
- ‘De wet is de wet,’ aldus Jan Paternotte, D66-fractievoorzitter in de Tweede Kamer
- ‘De wet is van kracht,’ zegt ook VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans
- Asielminister Bart van den Brink (CDA): ‘Ten eerste ga ik overleggen, ten tweede en ten derde ook. Laten we er in goede Nederlandse gewoonte met elkaar uitkomen.’
EW’s visie: Laat anders gemeenten met meer linkse kiezers ook meer asielopvang regelen
Door: Geerten Waling, redacteur Democratie en RechtsstaatHet is goed gebruik dat in een democratie zoveel mogelijk naar de kiezer wordt geluisterd. Ook al is een uitslag altijd divers en diffuus, een duidelijke trend is toch dat veel Nederlanders niet onder dwang een asielzoekerscentrum in de eigen gemeente willen.
Aan de andere kant, ook die omstreden Spreidingswet is gewoon democratisch tot stand gekomen, met meerderheden in de Tweede en Eerste Kamer. En inhoudelijk valt er iets voor te zeggen dat alle gemeenten de last van de asielinstroom evenredig moeten dragen.
Niet de letter, maar de geest van de wet
Maar er is ook zoiets als de geest van de wet. De Spreidingswet was bedoeld om de gemeente waarin aanmeldcentrum Ter Apel ligt, te ontlasten en een eerlijke spreiding van statushouders te regelen.
Niet om gemeenten met armoede, woningtekorten en andere sociale problemen – zoals Den Haag – ook nog een groot aantal statushouders op te dringen. Richard de Mos gaat met zijn 16 zetels alle middelen onderzoeken om daar onderuit te komen en gelijk heeft hij.
Met hem zullen veel andere lokale partijen, evenals de raadsfracties van grote winnaar FVD en partijen als PVV en JA21, hetzelfde proberen.
Zoek oplossingen op maat, met respect voor lokale autonomie
Er zit veel ruimte tussen enerzijds het klakkeloos uitvoeren van deze landelijke wetgeving en anderzijds het resoluut weigeren daarvan – wat in het ernstigste geval kan leiden tot ingrepen van de commissaris van de Koning of van de minister van Binnenlandse Zaken.
Als de Spreidingswet in alle gemeenten wordt doorgedrukt, dan riskeert het kabinet-Jetten niet alleen opstanden en opstootjes rond de azc’s. Ook het wankele vertrouwen in de lokale politiek, en in de democratie in het algemeen, staat op hier op het spel.
De weerstand tegen azc’s onder veel kiezers zou in ieder geval moeten leiden tot enige autonomie over hoe een gemeente statushouders opvangt en hoeveel.
Linkse gemeenten openen vast graag wat extra azc’s
Lokale en landelijke bestuurders doen er goed aan om te gaan praten over oplossingen op maat. Daarbij moet de regering gemeenten niet dwingen, maar met respect voor de verkiezingsuitslag – en dus ook voor de vele anti-azc-stemmen – op zoek gaan naar een haalbare spreiding.
Maar er zijn natuurlijk ook gemeenten waarin niet de anti-azc-partijen, maar juist de linkse partijen en andere voorstanders van de Spreidingswet hebben gewonnen. Het lijkt logisch dat die gemeenten graag wat extra opvanglocaties openen om daarmee, solidair als ze zijn, de gemeenten met meer weerstand netjes te ontzien.