Het aanstaande kabinet-Jetten presenteert op vrijdag het coalitieakkoord. Bij een minderheidskabinet is het akkoord voor de Kamer eerder een openingsbod dan een bindend contract. Hoe zit dat?
Waartoe dient een coalitieakkoord?
Een coalitie laat in een akkoord zien wat hun plannen zijn voor de regeerperiode.
Zo ziet de kiezer wat er met zijn stem wordt gedaan en kunnen oppositiepartijen kijken waar ze bij kunnen dragen en waar ze voor verandering kunnen zorgen.
Hoe komt een akkoord tot stand?
De formerende partijen stellen een akkoord op als ze hebben besloten om met elkaar een coalitie te vormen. De partijen nodigen experts en partijgenoten uit om advies te geven over de inhoud.
Een belangrijk aspect bij de totstandkoming van een akkoord is de financiële ruimte. Het kabinet-Jetten moet veel bezuinigen, dus daar gaat veel aandacht naar uit in het akkoord.
Als de partijen het akkoord hebben opgesteld, gaat het naar de fractiegenoten. Zij bepalen of ze het eens zijn met de inhoud en geven – als dat zo is – hun goedkeuring.
D66, VVD en CDA over het nieuwe coalitieakkoord
Het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten, met de naam Aan de slag, telt 70 pagina’s. D66, VVD en CDA hebben in de nacht van woensdag 28 op donderdag 29 januari na enkele uren overleg akkoord gegeven op het programma.
Het CDA deed dat als laatste, wat volgens Bontenbal logisch was. ‘Het is een groot document,’ gaf hij aan.
Volgens VVD-leider Yeşilgöz is er een ‘duidelijke VVD-stempel’ in te herkennen. Ze voegt eraan toe dat het ‘niet een akkoord is dat de VVD in haar eentje heeft geschreven’, ‘maar daar deed niemand kinderachtig over’.
Hoe specifiek zijn de afspraken?
In het akkoord staan de plannen van het kabinet en hoe ze die willen betalen. De afspraken zijn specifiek, maar de coalitie neemt soms bepaalde plannen of thema’s niet mee in een akkoord. Hierdoor zijn er verschillende soorten coalitieakkoorden.
Verschil regeerakkoord en hoofdlijnenakkoord
In een regeerakkoord worden plannen vastgesteld. Dat kan als een aanstaand kabinet veel steun en een meerderheid heeft in de Tweede Kamer. De gedachte erachter is om zoveel mogelijk plannen van de coalitiepartijen waar te maken, zonder al te veel onderhandelen met de oppositie.
Als een aanstaand kabinet geen brede steun of meerderheid heeft, kan het kiezen voor een hoofdlijnenakkoord. Hierin wordt ruimte overgelaten voor de oppositie, omdat de coalitie het intern niet eens wordt over de invulling van de plannen, meer ruimte voor debat wil in de Tweede Kamer of steun van de oppositie nodig heeft voor een meerderheid.
Een kabinet kan een akkoord ‘dichttimmeren’. Dan is er weinig tot geen ruimte voor debat in de Tweede Kamer en wil een kabinet vooral de eigen plannen behouden en doorvoeren. Dit was gebruikelijk in de kabinetten-Rutte, met brede meerderheden. Zij dachten op voorhand weinig steun nodig te hebben van de oppositie.
Zo’n ‘dichtgetimmerd’ akkoord krijgt vaak forse kritiek.
Tijdens de formatie van het kabinet-Rutte IV in 2021 waarschuwde informateur Herman Tjeenk Willink dat het akkoord een nieuwe bestuurscultuur, die hij nodig vond, onmogelijk maakte.
‘Dit kan niet met een dichtgetimmerd regeerakkoord, dat blokkeert. Het hindert de tegenmacht en zet de oppositie buitenspel,’ stelde hij.
Kabinet-Jetten wordt een minderheidskabinet, heeft dat gevolgen voor het akkoord?
Dat kabinet-Jetten een minderheidskabinet wordt, heeft gevolgen voor het akkoord. Zo zal het kabinet altijd steun nodig hebben van de oppositie.
Rob Jetten wil keuzes maken op het gebied van binnenlandse- en buitenlandse veiligheid, meer betaalbare woningen en defensie. Daarbij wil hij ‘de rekening niet naar toekomstige generaties doorschuiven’.
Vooral defensie is een ingewikkelde kostenpost bij een minderheidskabinet. Door de NAVO-norm en de internationale dreiging moet er veel geld naartoe.
Dit betekent dat er moet worden bezuinigd op andere terreinen. Dat is nooit makkelijk, maar betekent bij een minderheidskabinet dat er nog meer moet worden onderhandeld.
Als er bijvoorbeeld wordt bezuinigd op de zorg, komen linkse partijen in protest. Als het kabinet-Jetten de staatsschuld laat oplopen, zijn rechtse partijen het daar niet mee eens.
Wanneer presenteert kabinet-Jetten het coalitieakkoord?
Vrijdag 30 januari. De pers kan vervolgens vragen stellen.
Na de presentatie volgt een debat in de Tweede Kamer. Oppositiepartijen beoordelen alle voorstellen en stellen waar mogelijk aanpassingen voor. Het debat is vermoedelijk op woensdag 4 februari.
Na dit debat begint de formatie. Doorgaans wordt de formateur de premier, in dit geval Rob Jetten van D66.
Volg alle ontwikkelingen rond het coalitieakkoord en de formatie in ons liveblog.