Leo Kwarten

In de Arabische wereld is alcohol drinken iets voor kerels

13 juli 2021

Alcohol in de Arabische wereld is vaak een schimmige aangelegenheid van geheime slijterijen in achterafstraatjes en brouwerijen die worden bestierd door christenen, weet Leo Kwarten. Maar compromissen zorgen ervoor dat zowel drinkers als niet-drinkers worden bediend.

De bar van mijn hotel in Bagdad is dicht. Het is arba’in, vandaar. Arba’in zijn de veertig dagen rouw die volgen op de jaarlijkse herdenking van de martelaarsdood van Hussein, de kleinzoon van de Profeet. Twintig miljoen pelgrims bezoeken dan het graf van Hussein in Karbala, zwaaiend met vlaggen, biddend en huilend in een orgie van religieuze extase. Uit respect zijn de bars en nachtclubs in Irak gedurende die periode gesloten. Maar zo gemakkelijk laat de Irakees zich zijn biertje niet afpakken. De receptionist kijkt op zijn horloge, glimlacht dan en verwijst me subtiel naar een soort garagebox om de hoek.

Leo Kwarten (1957) is arabist en antropoloog. Als zelfstandig gevestigd adviseur werkt hij voor bedrijven die opereren in het Midden-Oosten. Daarnaast publiceert hij over politiek en religie in de regio.

Als ik voor de metalen deur sta, zie ik dat er in het midden een minuscuul luikje zit. Dan vallen me ook de figuren op die zich quasi-onopvallend in de buurt van de garagebox ophouden. Ze hebben plastic tassen bij zich. Exact om vier uur gaat het luikje open. De wachtenden worden de geel-bleke verschijning van een levercirrosepatiënt gewaar. Nu blijkt dat de garagebox veel groter is dan je op het eerste gezicht zou denken. Achter een barricade van flessen wodka, whisky en arak komt een smaakvol ingerichte bar in zicht, plastic bloemen op ronde tafeltjes. Zwijgend, maar in hoog tempo ruilen flessen en dinars van eigenaar.

Alcohol drinken hoef je niet aan de grote klok te hangen

‘Irakees bier?’ snuift de patiënt afkeurend als ik mijn bestelling plaats. Hij schuift ongevraagd een halve liter Heineken door het luik, nadat hij er eerst een krant omheen heeft gedaan. Vanaf je achttiende mag je in Irak alcohol drinken, maar je hoeft het ook weer niet aan de grote klok te hangen. Dan loop ik terug naar mijn hotel, blij met deze welkome afwisseling van al die laffe vruchtensapjes. Maar ook een beetje teleurgesteld. Ik had me eigenlijk verheugd op een biertje uit een Irakese brouwerij. Want ondanks sancties, oorlog en religieus fanatisme zijn ze daarmee in Irak al die jaren gewoon doorgegaan.

In veel Arabische landen die niet zijn ‘drooggelegd’, zoals Saudi-Arabië, worden nog steeds bier, sterke gedistilleerd en wijn geproduceerd. Dat is bijzonder, want sinds de opkomst van het islamisme in de jaren tachtig zijn slijterijen en bars een geliefd doelwit van heethoofden die in de ene hand de Koran en de andere een jerrycan benzine vasthouden. Sociaal valt alcohol ook slecht. In de Al-Ahram-brouwerij in Caïro, waar totdat Heineken de zaak overnam een slecht schuimend op paardenurine gelijkende vloeistof werd gemaakt, werken vooral christelijke kopten. Maar thuis houden de meeste werknemers dat angstvallig geheim.

Gevolgen voor het toerisme

Zelfs de Moslimbroeders, die in 2012 in Egypte aan de macht kwamen, gingen nooit over tot sluiting van de brouwerijen. Sommigen hintten wel op een alcoholverbod. Indertijd sprak ik een van hun leiders, Essam Al-Aryan. Ik vroeg hem hoe een verbod viel te rijmen met Egypte als populaire vakantiebestemming. ‘Toeristen zullen zien dat een vakantie zonder alcohol ook leuk is,’ zei hij. Ik zei dat ik daar niets van geloofde: ze zouden massaal wegtrekken naar minder sobere oorden. Al-Aryan dacht na. ‘Misschien heb je een punt,’ zei hij. ‘Alcohol zal waarschijnlijk gewoon verkrijgbaar blijven in de resorts. Ach, zo belangrijk is het nou ook weer niet.’

Maatschappelijke compromissen zorgen ervoor dat zowel drinkers als niet-drinkers worden bediend. In Tunesië zijn op vrijdag uit respect voor de islam de slijterijen gesloten. Maar aangezien de vrijdag net als bij ons de laatste werkdag is, zitten de volkscafés op vrijdagavond stampvol met luidruchtige mannen – je ziet er zelden vrouwen – die de werkweek wegspoelen met Celtia en Berber Blond. Obers lopen rond met bierkratten in plaats van dienbladen. Mijn favoriet is een naamloze bar in een zijstraat van de Avenue Habib Bourguiba in Tunis, waar koelers voor tien bierflessen op tafel staan en de kok vrolijk meedrinkt.

Alcohol is een aangelegenheid voor mannen

Zo luidruchtig als er in Tunesië wordt gedronken, zo stil gaat het eraan toe in Syrië. Ook hier is alcohol voornamelijk een aangelegenheid voor mannen. Mijn favoriet is Al-Rayyes in Damascus, waar de menukaart nog in het Frans is opgesteld en rode Mimas-wijn uit Homs wordt geserveerd in een koeler. Het etablissement wordt gefrequenteerd door Syrische staatsjournalisten die beneveld discussiëren, oude communisten die zachtjes De Internationale neuriën en eenzame drinkers met problemen die groter zijn dan de fles arak die voor hun neus staat. Ik kom er graag. De manager ontvangt me altijd uiterst hartelijk.

Toen ik op een keer mijn vrouw en 75-jarige schoonmoeder meenam naar Al-Rayyes, zorgden ze er dan ook voor dat het ons aan niets ontbrak. Als uitsmijter werden aan het eind van ons diner drie tot de rand gevulde limonadeglazen whisky geserveerd, genoeg om een dromedaris mee onder tafel te krijgen. ‘Van het huis,’ glimlachte de ober. Weigeren van gastvrijheid is uiterst onbeleefd in de Arabische wereld, zodat alleen stevige mujamala hier uitkomst kon bieden: mooipraterij doorspekt met leugentjes om bestwil.

Verschillende ideeën, maar niet over schoonmoeders

Ik trof de manager achter de bar. ‘Moge God u belonen voor uw gastvrijheidheid,’ zei ik. ‘Alleen die whisky, dat wordt niets met vrouwen. Die kunnen daar niet tegen.’ Hij knikte begripvol. ‘Trouwens,’ vervolgde ik, ‘die ene is mijn hamati en die wil je niet dronken hebben.’ De manager schoot in de lach. Er bestaan grote cultuurverschillen tussen Syriërs en Nederlanders, maar over schoonmoeders denken we hetzelfde. Binnen een mum van tijd werden twee whisky’s geruild voor glazen thee. De derde bleef staan.

Na een uur verliet ik Al-Rayyes met onzekere tred, ondersteund door mijn hamati. Maar wel als een kerel.

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.