Gertjan van Schoonhoven

Rutte sprak helende woorden – en die zal hij nog vaker nodig hebben

19 december 2022Leestijd: 3 minuten

En toen waren er toch excuses. Indringend en duidelijk legde premier Rutte verantwoording af voor het ‘handelen van de Nederlandse staat in het verleden’, schrijft Gertjan van Schoonhoven.

De aanloop naar de – historische – excuses van de regering voor het Nederlandse slavernijverleden was weinig verheffend. De excuses zelf – maandagmiddag uitgesproken in het Nationaal Archief in Den Haag door een ernstige premier Mark Rutte – maakten veel goed. Ongetwijfeld zal noch onder voor- noch onder tegenstanders van excuses alle discussie vanaf vandaag voorbij zijn. Maar de toespraak van de premier was zowel indringend als duidelijk. En zeker dat laatste was na alle rumoer wel nodig.

Abonnee worden?Dagelijks op de hoogte blijven van de laatste actualiteiten, achtergronden en commentaren van onze redactie? Bekijk ons aanbod en krijg onbeperkt toegang tot alle digitale artikelen en edities van EW.

Bekijk de mogelijkheden voor een (digitaal) abonnement hier

Terecht dat de regering het aanbieden van excuses niet nog eens maanden heeft uitgesteld. Nog eens een half jaar van rumoer zou meer kwaad hebben gedaan dan goed. Het is nu voor eens en altijd duidelijk: de Nederlandse regering erkent en veroordeelt de slavernij als misdaad tegen de menselijkheid. Erkent dat de Nederlandse staat ‘in al zijn historische verschijningsvormen’ verantwoordelijkheid draagt voor dat duistere verleden. Én erkent dat het slavernijverleden geen ‘geschiedenis is die achter ons ligt’ maar nog steeds doorwerkt in het heden. Voor dat alles bood de Nederlandse regering maandagmiddag sober maar duidelijk excuses aan. In vier talen.

Excuses van Rutte expliciet uitgewerkt

‘Vandaag bied ik namens de Nederlandse regering excuses aan voor het handelen van de Nederlandse staat in het verleden: postuum aan alle tot slaafgemaakten die wereldwijd onder dat handelen hebben geleden, aan hun dochters en zonen, en aan al hun nazaten tot in het hier en nu.’

Wie de woorden van de premier nog eens terugleest, en vergelijkt met de lijst van bijna twintig expliciete en meer impliciete excuses die er de afgelopen twintig jaar wereldwijd zijn aangeboden door andere nationale politici, komt weinig excuses tegen die zo expliciet zijn uitgewerkt als die van de Nederlandse premier maandag. Tegelijk kocht de regering – heel verstandig – tijd door te stellen dat de excuses pas het begin zijn. De oude wonden zijn niet opeens geheeld en dus zijn de excuses pas het begin van een proces van ‘heling’.

Een mooi staaltje nation building

Ook in een ander opzicht is dat waar. Onder Surinaamse en Antilliaanse nazaten lopen de opvattingen over het hoe en wat van excuses zeer uiteen, hebben we de afgelopen weken gezien. Dat de Koning op 1 juli volgend jaar Keti  Koti zal bijwonen, adresseert een deel van de klachten. Maar het brisante onderwerp van – mogelijke – miljarden aan herstelbetalingen ligt er nog steeds, ook al is daar in de officiële kabinetsreactie van maandag op het rapport van het Adviescollege dialooggroep Slavernijverleden geen sprake van.

En – niet te vergeten – onder autochtone Nederlanders is er naast groeiende steun voor excuses ook veel onbegrip en verzet. Ook dat zal na maandag 19 december niet opeens als bij toverslag voorbij zijn.

De excuses van maandag waren een mooi staaltje nation building in uitvoering. Ze moeten een grote groep burgers die zich op grond van het verleden niet als volwaardig behandeld voelden, een volwaardige plek in de Nederlandse samenleving geven én in een gezamenlijke geschiedenis. Maar het zal niet het laatste moment van nation building zijn dat we te zien krijgen.

Kijk de toespraak van premier Mark Rutte terug:

Uw cookieinstellingen laten het tonen van deze content niet toe. De volgende cookies zijn nodig: marketing. Wijzig uw instellingen om deze content te zien.

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.