Premium Lock Kim Putters: Het moet weer gaan kloppen in Nederland

04 mei 2023Leestijd: 11 minuten
Illustratie: Ytje Veenstra.

Voorzitter van de Sociaal-Economische Raad en schipperszoon Kim Putters over de rol die bedrijven in de toekomst van het land vervullen.

De economie in Nederland staat er ondanks alle onzekerheid sterk voor. Tegelijkertijd hebben veel huishoudens en ondernemers moeite het hoofd boven water te houden en neemt de ongelijkheid toe. Hoe houden we de samenleving in een tijd van crises en transities bij elkaar? Hoe zorgen we ervoor dat het voor iedereen weer gaat kloppen? Niet alleen voor nu, maar ook voor later?

Nederland is een land met een historisch sterke focus op gelijkheid, vertrouwen, samenwerking en dialoog. Toch zien we op dit moment de verschillen tussen groepen mensen toenemen. Een van de schrijnendste voorbeelden is wel het verschil in levensverwachting. De levensverwachting van mensen met een opleiding tot mbo-niveau 1 is gemiddeld ruim vier jaar korter dan van mensen met een universitaire of hbo-opleiding. Het aantal levensjaren in ‘goed ervaren gezondheid’ is zelfs ruim veertien jaar korter.

Transities als digitalisering en klimaatverandering dreigen de polarisatie in de samenleving verder te verdiepen, omdat de nadelen en kosten ervan vaker bij groepen terechtkomen die het toch al zwaarder hebben. Accepteren we dat er in onze samenleving en economie winnaars en verliezers zijn of zetten we ons ervoor in dat we de kosten en baten van transities rechtvaardig verdelen?

Ikzelf zie het tegengaan van de polarisatie in de samenleving als de grootste opgave waar onze samenleving voor staat. We moeten ervoor zorgen dat we de lusten en lasten rechtvaardig verdelen en dat niemand achterblijft. Niet de werkenden met onzekere contracten, en ook geen kleine of grote bedrijven die moeten verduurzamen. Het gaat om ons sociaal contract: dat wat we van elkaar en van de overheid mogen verwachten, in termen van rechten, plichten en verantwoordelijkheden. Het ­geheel van geschreven regels (wetten, systemen en beleid) en ongeschreven regels (tradities, cultuur en gewoonten) tussen overheid, bedrijfsleven en burgers. Het moet de basis zijn waarop iedereen kan terugvallen, al helemaal in tijden van onzekerheid en verandering. Maar iedereen voelt dat die basis onder druk staat.

Aandacht voor ondernemerschap

Het moet weer gaan kloppen – voor mensen uit de stad en van het platteland. Voor de Randstad en de regio’s. Voor ouderen, jongeren én toekomstige generaties. Voor burgers én voor ondernemers.

Die ondernemers noem ik niet voor niets. De ruggengraat van onze economie bestaat uit mkb-bedrijven; 99 procent van de bedrijven in ons land. Veel mkb’ers hebben het zwaar. Denk aan belastingschulden – de erfenis van de coronatijd – een krappe arbeidsmarkt en stijgende loonkosten. Als het mkb onder druk staat, wordt dat overal en in alle lagen van de samenleving gevoeld.

Ik kan dat heel goed meevoelen. Ik kom zelf uit een schippersfamilie. Mijn vader en grootvader voeren voor een rederij, mijn broer is mede-eigenaar van een schip. Ook in de rest van onze familie zitten ondernemers. Ik zie hoe ze met hart en ziel met hun bedrijf bezig zijn. Hoe ze economische ontwikkelingen het hoofd bieden en zich steeds weer aanpassen aan de eisen van de tijd.

Mijn vader en grootvader zaten in de olie, mijn broer is overgestapt naar de containervaart. Hij kent elke bocht in de Rijn en weet bij elke brug hoever hij de beweegbare stuurhut moet laten zakken. Maar risico’s zijn er altijd. In februari dit jaar lag zijn schip in de haven van Antwerpen. Tijdens het laden stortte er een container neer, boven op de stuurhut. Mijn vader en broer waren gelukkig net op een andere plek, maar een drama was het wel. Het duurde maanden voor de nieuwe stuurhut klaar was en mijn broer weer naar zijn klanten in Frankrijk kon. Bij zo’n calamiteit schudt je bestaan op zijn grondvesten.

Mkb-ondernemers zijn van enorme betekenis voor hun omgeving. Lokale ondernemers sponsoren lokale sportclubs, organiseren hulpacties en knappen speeltuinen op. Ik herinner me dat ook uit mijn scoutingtijd in Hardinxveld-Giessendam. Lokale ondernemers stelden gratis een bus ter beschikking als we op kamp gingen of financierden een stukje van het nieuwe gebouw. Zonder mkb’ers zou onze samenleving er een stuk schraler uitzien. Dat lijken we weleens te vergeten. Ondernemerschap verdient een stuk meer waardering.

Een goed vestigingsklimaat

Ondernemers zijn keihard nodig, zeker met het oog op de transities waar we voor staan. Ondernemerschap is vaak een belangrijke route voor het aanpakken van maatschappelijke problemen. Denk aan oplossingen en maatregelen in verband met klimaatverandering, bio­diversiteitsverlies, demografische ontwikkelingen en de krapte op de arbeidsmarkt. Daarom heeft Nederland een vestigingsklimaat nodig dat ondernemers uitdaagt en kansen biedt.

Een goed vestigingsklimaat begint bij de juiste basiscondities: een stabiel, voorspelbaar overheidsbeleid en minder (bureaucratische) wet- en regeldruk. Ondernemers moeten buiten de hokjes kunnen denken om tot innovatieve oplossingen te komen. Ze moeten vooral ook perspectief hebben op langetermijn-verdienvermogen en investeringsmogelijkheden.

Illustratie: Ytje Veenstra.

Onduidelijkheid van de overheid over doel en verwachtingen blokkeert de innovatie- en investeringsdrang. Niets is zo frustrerend als nu investeringen doen die over vijf jaar achterhaald blijken, omdat de regels zijn bijgesteld. Kijk naar de stikstofcrisis: het ontbreken van duidelijke spelregels en een concreet perspectief is misschien wel het grootste probleem voor de landbouwsector.

Risico’s horen bij ondernemerschap, maar de spel­regels moeten duidelijk zijn. Scherpe normen en een heldere toekomstvisie dagen het bedrijfsleven uit om te investeren in innovaties.

Investeren in de mens-factor

Een van de kritische succesfactoren voor een goed vestigingsklimaat is de kwaliteit van ‘menselijk kapitaal’. De cruciale vraag is of Nederland nu en in de toekomst over toonaangevende kennis, vaardigheden en vakmanschap beschikt en over voldoende aanbod van arbeidskrachten.

Premium Lock

Laden…

Premium Lock

Word abonnee en lees direct verder

Al vanaf € 8,70,- per maand leest u onbeperkt alle edities en artikelen van EW. Bekijk onze abonnementen.

Premium Lock

Verder lezen?

U hebt momenteel geen geldig abonnement. Wilt u onbeperkt alle artikelen en edities van EW blijven lezen? Bekijk dan onze abonnementen.

Bekijk abonnementen

Premium Lock

Er ging iets fout

Premium Lock

Uw sessie is verlopen

Wilt u opnieuw

Kim Putters
Kim Putters is voorzitter van de Sociaal-Economische Raad en hoogleraar Brede Welvaart aan Tilburg University. De bestuurskundige was SCP-­directeur en Eerste Kamerlid (PvdA).
Lees meer
Kim Putters