De feiten: Vooral werknemers onder 60 jaar worden getroffen
In het coalitieakkoord van het aanstaande kabinet-Jetten hebben D66, VVD en CDA afgesproken dat de AOW-leeftijd vanaf 2033 sneller omhooggaat.
Verhoging levensverwachting betekent langer doorwerken
Met elk jaar dat de levensverwachting van de gemiddelde Nederlander toeneemt, gaat de ingangsdatum van de AOW ook een jaar omhoog.
Nu is die koppeling tussen AOW-leeftijd en de levensverwachting er voor tweederde: een jaar langer leven betekent 8 maanden langer werken.
De verhoging van de AOW-leeftijd levert de overheid vanaf 2033 structureel ruim 2,5 miljard euro per jaar op, doordat er minder AOW hoeft te worden uitgekeerd.
De verhoging van de AOW-leeftijd treft vooral werknemers van onder de zestig jaar. Vijftigers krijgen door deze beoogde maatregel een jaar later een AOW-uitkering, dertigers tweeënhalf jaar later.
Belang van de AOW-uitkering
De AOW-uitkering is van groot belang voor de doorsnee Nederlander. Diens inkomen bestaat na pensionering al snel voor de helft of meer uit AOW. Het overige deel bestaat uit werkgeverspensioen en eigen aanvullingen.
In het Pensioenakkoord, in 2019 gesloten tussen overheid, werkgevers en vakbonden, was de tweederde koppeling afgesproken. Dat het nieuwe kabinet die afspraak niet nakomt, valt niet goed bij de vakbonden en bij de oppositiepartijen in de Tweede Kamer.
Wie zegt wat? Vooral de vakbonden zijn boos
- Het kabinet-Jetten in het coalitieakkoord: ‘We worden ook steeds gezonder ouder. Dit is een positieve ontwikkeling, die tegelijk ook vraagt om verstandige keuzes over hoe en hoelang we werken. In dit kader koppelen we de AOW-leeftijd per 1 januari 2033 direct aan het stijgen van de levensverwachting, om de AOW ook in de toekomst betaalbaar te houden.’
- Jesse Klaver, fractievoorzitter GroenLinks-PvdA: ‘Dit is heel erg voor al die hardwerkende Nederlanders die de eindstreep nu al niet halen.’
- Dick Koerselman, interim-voorzitter FNV: ‘Bezuinigingen op de WW, WIA, AOW en zorg zijn onacceptabel, onnodig en oneerlijk.’
- Piet Fortuin, voorzitter CNV: ‘Dit betekent dat dertigers pas op hun zeventigste AOW krijgen. Funest voor zware beroepen. Het kabinet-Jetten legt met deze maatregel een bom onder het Pensioenakkoord. Zorgvuldig gemaakte afspraken met de polder worden met één pennenstreek teniet gedaan.’
Hoe erg is een verhoging van de AOW-leeftijd?
De AOW gaat steeds zwaarder drukken op de overheidsbegroting, doordat het aantal AOW’ers dankzij de vergrijzing snel toeneemt.
Stijgende pensioenkosten
Van 3,7 miljoen in 2026 naar 4,7 miljoen in 2040. De uitgaven voor het overheidspensioen stijgen in deze periode van zo’n 55 miljard naar 65 miljard euro (gerekend in euro’s van 2026, dus zonder rekening te houden met inflatie).
Het is daarom niet verwonderlijk dat opeenvolgende kabinetten aan de AOW zijn gaan sleutelen. Toen de AOW vlak na de Tweede Wereldoorlog in werking trad, werd de ingangsleeftijd vastgesteld op 65 jaar.
Destijds waren 65-plussers oud, arm en ongezond. Tegenwoordig heeft de gemiddelde 65-jarige het financieel goed, met nog heel wat gezonde levensjaren in het vooruitzicht. En die gezonde levensverwachting neemt vermoedelijk alleen maar toe.
Doorwerken kan bijdragen aan gezondheid
Bovendien blijkt uit studies dat langer doorwerken juist kan bijdragen aan een betere gezondheid. Daar komt nog bij dat de arbeidsmarkt door de vergrijzing steeds krapper wordt. Een verhoging van de AOW-leeftijd maakt dat deels ongedaan.
Nederland is daardoor ook minder afhankelijk van arbeidsmigranten.
Hoewel het kabinet-Jetten de afspraken uit het Pensioenakkoord niet zal nakomen, valt er toch veel voor deze snellere verhoging van de AOW-leeftijd te zeggen. Zeker omdat tegelijk wordt beloofd om werkenden in zware beroepen te ontzien.
Verdere verdieping: aantal arbeidsongeschikten neemt toe door latere pensioenleeftijd
Aan het begin van deze eeuw werden VUT-regelingen en prepensioenen afgeschaft. Vervolgens ging de pensioenleeftijd verder omhoog. De AOW steeg sinds die tijd van 65 naar 67 jaar.
De richtleeftijd voor het pensioen via de werkgever steeg naar 68 jaar. Anders dan de AOW-uitkering met de vaste ingangsdatum, kan het werkgeverspensioen eerder of later ingaan.
Hogere pensioenleeftijd vervelend voor mensen met een zwaar beroep
Voor veel werkenden is een hogere pensioenleeftijd niet onoverkomelijk. Maar zeker voor mensen met een zwaar beroep – een heldere definitie ontbreekt, maar denk bijvoorbeeld aan stukadoors en politieagenten – valt een hogere pensioenleeftijd zeker niet mee.
Vandaar dat het aantal 55-plussers met een WIA-uitkering zowel absoluut als relatief is gestegen.
Zware beroepen minder zwaar maken
In recente jaren zijn voor ‘zwareberoepers’ weer VUT-achtige regelingen in het leven geroepen. Voor de lange termijn blijft de enige optie om zware beroepen minder zwaar te maken. Hoe lastig dat ook is.
De formele pensioenleeftijd en die waarop werkenden daadwerkelijk met pensioen gaan, zijn de afgelopen jaren dicht bij elkaar komen te liggen. Na 2005 is dat versneld door het vervallen van VUT en prepensioen.