Tentoonstelling Premium Corner

Neorealisme: bewonderd maar beladen

11 mei 2022Leestijd: 4 minuten

Het eindelijk heropende Museum Arnhem biedt prachtig een nieuwe kijk op het neorealisme. Een stroming die zeer in trek was bij de nazi’s.

‘Het is mij onmogelijk mee te doen aan deze groepstentoonstelling en met moffenknechten te exposeren,’ schreef Wim Schuhmacher in 1960 aan Bram de Lorm, directeur van Gemeentemuseum Arnhem. De Lorm organiseerde een tentoonstelling van het ‘Neo-realisme’ in de Nederlandse schilderkunst van vóór de Tweede Wereldoorlog, getiteld De bange jaren ’30. Met als middelpunt de Grote Vijf van deze stroming: Carel Willink, ­Raoul Hynckes, Dick Ket, Pyke Koch en Wim Schuhmacher.

Raoul Hynckes, La bête noir (1940)

De Lorm vestigde hiermee naam als hét Nederlandse museum voor ‘neorealistische kunst’, met genoemde vijf in de hoofdrol. Een aparte plaats had het werk van streekgenoot Dick Ket, die in 1940 overleed, 37 jaar oud. Diens familie liet veel van zijn werk aan het museum na.

Neorealisme bewonderd door nationaal-socialisten

De rest van de Arnhemse collectie ­realisten symboliseert de meest beladen periode uit de Nederlandse kunstgeschiedenis. Het soort werk dat zij maakten werd bewonderd door nationaal-socialisten – om hun ‘vakmanschap, discipline en ambacht’ en om het ‘volkseigen karakter’. Gladde, herkenbare, gedetailleerde stillevens, landschappen en portretten, geschilderd in hard kil licht met zware schaduwen. Een versteende wereld met weinig kleur, veel duisternis, die toch een breed publiek aansprak.

Johan van Hell, Laarzen (1940)

Schuhmachers ‘moffenknechten’ waren Pyke Koch en Raoul Hynckes. Koch was openlijk fascist, lid van nationaal-socialistische organisaties en net als Hynckes aangesloten bij de Kultuur­kamer, de kunstautoriteit in bezet Nederland. Beiden waren ‘vrijwillig in Duitsland tentoongesteld’ en Hynckes ontving de Duitse bezetter in zijn atelier.

Dat niet alle Kultuurkamer-kunstenaars het nationaal-socialisme aanhingen, maar hun lidmaatschap zagen als noodzakelijk kwaad, kon niet voorkomen dat de realistische schilderkunst na de oorlog in een kwade reuk bleef staan.

Laden…

Word abonnee en lees direct verder

Al vanaf € 9,- per maand leest u onbeperkt alle edities en artikelen van EW. Bekijk onze abonnementen.

Verder lezen?

U hebt momenteel geen geldig abonnement. Wilt u onbeperkt alle artikelen en edities van EW blijven lezen? Bekijk dan onze abonnementen.

Bekijk abonnementen

Er ging iets fout

Uw sessie is verlopen

Wilt u opnieuw

Premium Corner

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.