De NAVO rukt toch op aan de Oostflank

Toen vorige maand vier F-16’s de hangar op vliegbasis Volkel verlieten om als antwoord op de Russische agressie in Oekraïne boven NAVO-bondgenoot Polen te patrouilleren, viel een kleinigheid op. Eén van de vier toestellen had staartnummer J-063. De piloot in dit toestel – inmiddels werkzaam in een hoge functie in de Defensiestaf – schoot op 23 maart 1999 tijdens de Kosovo-oorlog, een Servische Fulcrum uit de lucht. Fulcrum is NAVO-code voor de MiG-29, een jachtvliegtuig van Russische makelij. Het kan toeval zijn, maar oorlog is ook psychologie, dus stuurde Defensie een propagandafilmpje de wereld in. Het spierballenvertoon was direct herkenbaar, althans voor ingewijden. De Russen is het niet ontgaan. Links op de romp, net onder de cockpitkoepel, stond als een jachttrofee het geschilderde silhouet van een MiG-29. Impliciete boodschap van het filmpje: wij zijn niet bang, Vladimir!

De NAVO reageerde 25 februari onmiddellijk en onverwacht eensgezind op de Russische aanval op Oekraïne, een dag eerder. Bij luchtmachteenheden werkt dat sneller dan bij marine en landmacht. Britse, Amerikaanse en Nederlandse F-35’s, Franse Mirages en Rafales, Duitse en Italiaanse Eurofighters, Apache-gevechtshelikopters, Black Hawks, F-16’s en F-15’s van allerlei NAVO-pluimage, luchtafweersystemen en drones – het hangt allemaal boven de ‘Oostflank’.

De afgelopen weken troffen gevechtsvliegers uit een aantal NAVO-landen elkaar in Leeuwarden voor de oefening ­Frisian Flag. Nuttig als training en als gebaar naar Moskou: wij zijn op elkaar ingespeeld. Doe geen domme dingen.

Stationeren in plaats van rouleren

Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de NAVO-uitbreiding naar Oost-Europa gold de afspraak dat de Verenigde Staten en andere NAVO-landen geen permanente troepen zouden stationeren in Polen, de Baltische staten en andere nieuwe NAVO-landen. Hooguit mochten ze daar oefenen. Toen Rusland in 2014 schiereiland de Krim op Oekraïne veroverde, besloot de NAVO tot enhanced forward presence in de Baltische staten. Maar uit respect voor het Kremlin moesten de militairen rouleren.

De ‘voorwaartse verdediging’ krijgt nu een blijvend karakter. NAVO-troepen en -vliegtuigen nestelen zich op de Oostflank. Poetin wilde de NAVO uit het voormalige Warschaupact dringen, maar bereikt het omgekeerde. De NAVO drukt door. Zo lagen vliegkampschepen Char-les de Gaulle (Frans) en Harry Truman (Amerikaans) de afgelopen weken in Griekse wateren. Hun vliegtuigen voerden missies uit boven Roemenië en de Zwarte Zee. Amerikaanse tankervliegtuigen spoedden zich naar Duitsland om boven Oost-Europa geallieerde jachtvliegtuigen van kerosine te voorzien.

Ook vanuit Keulen, Eindhoven en bases in Engeland en Frankrijk worden tankers ingezet. Dit maakt de NAVO-luchtvloot met een factor 3 of 4 effectiever: ­jagers die onderweg bijtanken, kunnen veel meer. De gevechtsvliegers zeggen gekscherend: ‘Nobody kicks ass, without ­tanker gas.’

Buitenkans om Russisch leger te ruïneren

Als Poetin confrontatie wil, kan hij die krijgen. Maar is het signaal helder? De Britse generaal Sir Richard Shirreff (66), voormalig plaatsvervangend NAVO-bevelhebber, vertelde BBC Radio dat het bondgenootschap binnenkort een buitenkans kan benutten om het Russische leger te ruïneren. Maar dan moet Oekraïne bliksemsnel van zware wapens worden voorzien.

Uit angst voor escalatie zal dat mondjesmaat gebeuren. Een paar Tsjechische tanks, een Slowaaks luchtverdedigingssysteem, maar voorlopig nog geen bommenwerpers of pantserhouwitsers waarmee de Oekraïners kunnen terugslaan naar de Russische artilleriestellingen die burgerdoelen bestoken.

‘Het is van cruciaal belang dat de NAVO Poetin laat zien dat het bondgenootschap bereid is de kosten te dragen van de verdediging,’ zegt oud-Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn (72).