In de rubriek ‘Gerry kijkt tv’ pakt dr. Gerry van der List de afstandsbediening of het toetsenbord om eens te bekijken hoe de moderne wereld in elkaar steekt. Deze week bespreekt hij de erfenis van Mel Brooks, koning van de wansmaak.
Zijn gezicht is zo rimpelig dat je hem nauwelijks meer herkent. Maar als Mel Brooks gaat praten, hoor je weer de vertrouwde grappen. De zelfspot is er nog altijd.
De 99-jarige Amerikaan gaat pas ’s ochtends vroeg naar bed. Op de vraag wat hij dan de hele nacht doet, luidt het droge antwoord: ‘Beven.’
Mel Brooks maakte hilarische films
Het interview met de briljante komiek is te zien in Mel Brooks: The 99 Year Old Man, een schitterend portret op HBO Max.
De kijker verveelt zich tijdens de documentaire van bijna 4 uur geen moment door de uitgekiende mix van verhalen uit de oude doos, bijdragen van familieleden, collega’s en bewonderaars en fragmenten uit hilarische films als Young Frankenstein.
De drukke grapjas was lang niet altijd blij. Hij diende in het Amerikaanse leger en kwam getraumatiseerd uit Europa terug. Later zat hij geregeld aan de grond en leed hij onder depressies. Maar al zijn angsten en zorgen voedden een unieke creativiteit.
In zijn meesterwerk The Producers voerde de Joodse filmmaker vrolijk zingende en dansende nazi’s ten tonele. Zelfs over Adolf Hitler kon Brooks grappen maken.
De humor van Brook was af en toe grof
Brooks vond het helemaal niet erg om koning van de wansmaak te worden genoemd. Hij wist dat zijn humor allesbehalve subtiel en soms ronduit grof kon zijn. De vraag die de aan hem gewijde documentaire hier en daar aanstipt, is of zijn grappen tegenwoordig nog zouden worden getolereerd.
Sommige wel. Toen van The Producers een musical werd gemaakt, stond niemand woedend te demonstreren voor de theaters. En het Vaticaan lijkt nooit aanstoot te hebben genomen aan The Spanish Inquisition, een ontzettend grappige muzikale sketch in de film History of the World. Part One over gruweldaden van de Rooms-Katholieke Kerk.
Veel racistische grappen in Blazing Saddles
Maar hoe zit het met Blazing Saddles? In de komische western uit 1974 wordt een zwarte sheriff benoemd in een door bekrompen blanken beheerst stadje in het Wilde Westen. De racistische grappen zijn niet te tellen, het woord ‘nigger’ valt aan de lopende band.
Brooks betoogde dat je intolerante figuren kunt bestrijden door ze belachelijk te maken. De kijker van Blazing Saddles zou wel snappen hoe dom racisme is. Maar grappen over ‘niggers’ kunnen tegenwoordig echt niet meer, zo wordt opgemerkt in Mel Brooks: The 99 Year Old Man.
Ironie stuit op steeds meer verzet
In Nederland is gebruik van het woord ‘neger’ tegenwoordig al taboe, om van ‘nikker’ nog maar te zwijgen. Ironie stuit ook op steeds meer verzet.
Misschien is het ook wel goed om rekening te houden met gevoeligheden van minderheden. Maar toch fijn dat de oude films van Mel Brooks nog te zien zijn. Politiek volstrekt incorrecte humor kan soms heel verfrissend werken.
In de rubriek ‘Gerry kijkt tv’ beschrijft EW-redacteur Gerry van der List elke week op donderdagmiddag een moment dat hem opviel op de Nederlandse tv, Netflix, of, welja, streamingdiensten op het internet. Nooit missen? Schrijf u in voor de nieuwsbrief.