De val van alwéér een kabinet drijft het bedrijfsleven tot wanhoop, schrijft Max Erich.
Moedeloos, teleurgesteld en onzeker. Dat is hoe veel brancheorganisaties zich voelen na de val van het kabinet. Het bedrijfsleven moet opnieuw in de wachtstand. Wederom geen keuzes in thema’s als energietransitie, arbeidsmarkt en netcongestie.
Ook het hoofdpijndossier stikstof schuift door. Het is alweer zes jaar geleden dat de stikstofcrisis zich aandiende, toen op 29 mei 2019 de Raad van State het Programma Aanpak Stikstof ongeldig verklaarde.
De kabinetten-Rutte III en IV en het kabinet-Schoof brachten Nederland vervolgens geen stap dichter bij een oplossing. Ook niet zo vreemd. Sinds mei 2019 is nog niet de helft van de tijd echt geregeerd. Het restant was voor demissionaire kabinetten en kabinetsformaties.
Ondernemers klem door onzeker beleid
Het bedrijfsleven snakt naar rust in de tent. ‘Nederland heeft er dringend behoefte aan weer een langere tijd te worden bestuurd door een daadkrachtig en stabiel kabinet dat beslissingen kan nemen voor de toekomst van ons land.’ Die oproep doen VNO-NCW en MKB-Nederland. Ze maken zich ernstig zorgen over het ondernemingsklimaat. Terecht. De wereld draait geen moment langzamer door een Nederlandse kabinetsval.
Bedrijven moeten zich in die wereld continu aanpassen. Lastig in een land waar knopen niet (meer) worden doorgehakt. De bewegingsvrijheid voor ondernemers wordt almaar kleiner. Te weinig personeel, geen uitbreiding door stikstof of netcongestie, en hoge energielasten. Tel daarbij op het zwabberende overheidsbeleid en elke investeringsbeslissing is gedoemd te mislukken.
Ondernemingsklimaat onder druk: bedrijven overwegen vertrek
Het werpt de vraag op waarom je je als ondernemer nog zou binden aan Nederland. Het is een vraag die steeds vaker op tafel ligt in de boardrooms van multinationals.
De Monitor Ondernemingsklimaat, uitgevoerd in 2024 door SEO Economisch Onderzoek en het Amsterdam Centre for Business Innovation, stemt tot bezorgdheid. Bedrijven gaven het Nederlandse ondernemingsklimaat een 6. Nog net voldoende, maar de trend baart zorgen. In 2022 was het nog een 6,7, in 2023 een 6,4.
De onderzoekers legden bedrijven ook een stelling voor. ‘Onze organisatie overweegt om in de komende twee jaar activiteiten naar het buitenland te verplaatsen.’ Van de internationaal opererende organisaties is bijna één op de drie (31 procent) het in meer of mindere mate eens met die stelling.
Onzekerheid rond Lelystad Airport blijft groot
Ondernemers die een verhuizing overwegen, moeten wel snel zijn. Verplaatsing vanuit Nederland wordt lastiger. Schiphol krimpt, en over de toekomst van Lelystad Airport ontbreekt duidelijkheid. Dit ondanks herhaalde beloften van het (demissionaire) kabinet om die duidelijkheid te verschaffen. Vanuit Rotterdam klinken intussen noodkreten over de positie van de haven. Toegangspoort tot Europa, ja, maar voor hoelang nog?
‘Een fatsoenlijk kabinet met vakbekwame mensen.’ Deze oproep van CDA-leider Henri Bontenbal na de val van het kabinet sluit nauw aan bij de wens van het bedrijfsleven. Volgens Bontenbal heeft Nederland behoefte aan ‘rust, reinheid en regelmaat’. De drie r’en zullen jonge ouders bekend voorkomen.
Politiek gekrakeel vergroot onzekerheid voor ondernemers
Helaas houdt de onrust in Den Haag aan. ‘Het is belangrijk dat de politiek haar hoofd erbij houdt en rationeel is, in het belang van onze economie en welvaart.’ Dat zei voorzitter Jacco Vonhof van MKB-Nederland, maar het debat na de kabinetsval was er weer eentje van sneren en persoonlijke aanvallen.
Het roffelen op bankjes bleek populair, vooral bij de PVV. ‘Zevenendertig applaudisserende mensen die elk jaar 144.000 euro in hun zakken steken en nog niet eens bij debatten komen. Blijf maar even lekker klepperen op je bankje,’ zei Jimmy Dijk van de SP. Met het verdienvermogen van Kamerleden is niets mis, maar dat van het bedrijfsleven staat op het spel.