Leo Kwarten

Eindelijk! Een Arabische intellectueel die níet het Westen de schuld geeft!

17 augustus 2021

‘Als alle moslims dachten zoals ik hadden we nu niet al die problemen gehad.’ Leo Kwarten spreekt een Arabische intellectueel die nu eens níet het Westen de schuld geeft van alle problemen in het Midden-Oosten.

Had hij in Egypte, Pakistan of Sudan gewoond, dan was Abd Al-Hamid Al-Ansari waarschijnlijk allang vermoord. Dan was hem hetzelfde lot beschoren geweest als dat van de Egyptische secularist Farag Foda. Die werd  in 1992 in Caïro door extremisten doodgeschoten, omdat hij had gepleit voor de scheiding van moskee en staat.

Leo Kwarten (1957) is arabist en antropoloog. Als zelfstandig gevestigd adviseur werkt hij voor bedrijven die opereren in het Midden-Oosten. Daarnaast publiceert hij over politiek en religie in de regio.

Of dat van de Sudanese theoloog Mahmoud Taha, die in 1985 in Khartoum wegens afvalligheid werd opgehangen. Taha meende namelijk dat bepaalde soera’s van de Koran niet meer van deze tijd waren en genegeerd moesten worden. Een doodzonde, volgens moslimfanatici.

In Qatar kun je je een eigenzinnige mening veroorloven

Maar gelukkig woont Al-Ansari in Qatar, en daar kun je je wel een eigenzinnige mening veroorloven. Als ik in Doha ben, drink ik graag Engelse thee met hem in de lobby van het Ramada Hotel. Het is een verademing om eens te praten met een Arabische intellectueel die níet het Westen de schuld geeft van alle problemen in het Midden-Oosten of meent dat de Mossad achter de aanslagen van 9/11 zit. Die over jihad zegt: ‘Vechten? Daar hou ik me niet mee bezig. Daar betalen we onze soldaten toch voor?’ En die zelden door de in Doha gevestigde nieuwszender Al-Jazeera wordt uitgenodigd, omdat ze zijn standpunten onverteerbaar vinden.

Al-Ansari is niet de eerste de beste. Lang stond hij aan het hoofd van de Sharia Faculteit van Qatar University. Hij weet dus waarover hij het heeft als we praten over de Mahdi, de ‘verlosser’ die volgens de islam de eindtijd zal inluiden. Net zoals de messias in het joden- en christendom zal hij vechten tegen het kwaad en het koninkrijk Gods vestigen op aarde. Islamitische Staat had in zijn gloriedagen de mond vol van de Mahdi. De terroristen hoopten zijn komst te bespoedigen door in Syrië en Irak alvast duizenden ‘afvalligen’ te onthoofden, homo’s van flatgebouwen te gooien en whiskydrinkers te geselen.

Qatar biedt ook onderdak aan extremisten

‘Ach,’ zegt Al-Ansari onderkoeld, ‘als die Mahdi echt zo belangrijk was voor de moslims, dan stond hij wel vermeld in de Koran tussen de zaken die er wél toe doen, zoals het verbod op rente, alcohol drinken en gokken. Maar die hele Mahdi komt in de Koran niet voor, alleen in de overlevering van de Profeet.’ Zijn boodschap: ook de Profeet leefde niet in een vacuüm. Hij werd beïnvloed door de joden en de christenen in zijn tijd. ‘Dat geldt ook voor wat er in de profetische overlevering staat over de Mahdi,’ zegt Al-Ansari. ‘Mensen hebben nu eenmaal behoefte aan het idee van verlossing. Het is een emotioneel iets.’

‘Dr Abd Al-Hamid,’ zeg ik tegen hem, ‘u spreekt als een ongelovige!’ Onder zijn witte keffiyah krijgt Abd Al-Hamids 70-jarige gezicht de uitdrukking van een 5-jarig jongetje dat iets stouts heeft gedaan. ‘Als een afvallige zelfs,’ lacht hij besmuikt. Maar hij komt ermee weg. Vrijdenkers als Al-Ansari zijn veilig in Qatar. Ze kunnen er vrijelijk hun mening ventileren, zolang ze ’s lands leiders maar niet bekritiseren. Opmerkelijk, want Qatar biedt ook onderdak aan kopstukken van extremistische organisaties als Hamas, Jabhat Al-Nusra en de Taliban.

Intellectuele vete al jaren oud

En niet te vergeten de 94-jarige Egyptische prediker Yousef Al-Qardawi. Hij woont al sinds 1961 in Qatar. De sjeik geldt als een prominent fatwa-kanon. Vanuit zijn kantoor in Doha bedient hij miljoenen gelovigen over de hele wereld met religieuze decreten over elk denkbaar onderwerp, van zelfmoordaanslagen (‘toegestaan’) en de holocaust (‘straf voor de joden’) tot het slaan van vrouwen (‘okay, maar niet te hard’) en het gebruik van vibrators (‘beter niet, meiden’). Als beroepsextremist, Amerikahater en antisemiet is Al-Qardawi de Gegenstreber van Al-Ansari. De intellectuele vete tussen beide mannen is al jaren oud.

Terwijl ik onze thee voorzie van een wolkje melk, vertelt Al-Ansari een anekdote. ‘In een vrijdagspreek riep Al-Qardawi ooit: “Ik háát, háát, háát Amerika! Kijk toch wat ze de moslims aandoen.”’ Dezelfde dag schreef ik een artikel waarin ik zei: “Beste meneer Al-Qardawi, u haat Amerika, maar ik hou van Amerika. Dankzij Amerika en het Westen beschikt u over een airco in uw kantoor en computers die uw fatwa’s over de hele wereld verspreiden. Dat zijn westerse uitvindingen. Evenals democratie, grondwet en vrije journalistiek. Alle vernieuwingen komt uit het Westen. Waarom moet ik onwetend blijven van al dat moois?”’

Opereren in een ongelijk speelveld

Het antwoord liet niet lang op zich wachten. ‘Ik werd ervan beschuldigd een Amerikaanse agent te zijn,’ lacht Al-Ansari. ‘Dat is een Arabische gewoonte. Als iemand iets zegt wat je niet bevalt, dan ben je een vijand van de islam.’ Ik vraag hem of hij zich nooit bedreigd heeft gevoeld. ‘Hoor ’ns,’ zegt hij, ‘ik kom uit een zeer vrome familie. Ik heb islamitisch recht gestudeerd aan de Al-Azhar in Caïro. Toch sta ik open voor de wereld. Ik voel me niet superieur aan de westerling en ik voel me ook niet het slachtoffer van westers imperialisme. Als alle moslims dachten zoals ik, hadden we nu niet al die problemen gehad.’

Lees ook van Leo Kwarten: Syrische nep-oppositie vanuit een goed hart

Al-Ansari opereert echter in een ongelijk speelveld. Waar Al-Qardawi jarenlang de nationale vrijdagspreek hield en een televisieprogramma had op Al-Jazeera, moest Al-Ansari het stellen met een wekelijkse column in het onbeduidende Qatarese dagblad Al-Raya. ‘Ik ben niet welkom bij Al-Jazeera,’ verzucht hij. ‘Iemand die positief staat tegenover het Westen willen ze daar niet hebben. Mij geven ze geen programma, zoals Al-Qardawi, of een preekstoel in de moskee. Elk denkbaar medium stellen ze die man ter beschikking om zijn haatberichten te verspreiden over de wereld.’

Abd Al-Hamid valt even stil, terwijl hij bedachtzaam knabbelt aan een scone. Dan krijgt zijn gezicht weer die ondeugende uitdrukking. ‘Wist je, dat Al-Qardawi zijn dochter heeft laten studeren in Londen en dat ze nu werkt bij de Texas A&M University in Doha?’

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.