Leo Kwarten

De berouwvolle terrorist die liever iets zinnigs ging doen

09 februari 2021

Egypte maakte al in 1981 kennis met de radicale islam, toen president Anwar Sadat werd vermoord. De Islamitische Groep was daarvoor verantwoordelijk. Een van de oprichters van de groep blijkt in gesprek met Leo Kwarten weinig berouw te hebben, maar heeft wel een advies voor jonge terroristen: ‘Doe iets zinnigs met je leven.’

Leo Kwarten (1957) is arabist en antropoloog. Als zelfstandig gevestigd adviseur werkt hij voor bedrijven die opereren in het Midden-Oosten. Daarnaast publiceert hij over politiek en religie in de regio.

Assioet (Opper-Egypte), 8 oktober 1981, zes uur ’s ochtends. Er staan een Peugeot 404 en een Fiat 125 geparkeerd voor het gebouw van de Egyptische veiligheidsdienst. Er zitten acht jongemannen in, hoog opgeleid en zwaar bewapend. Ze dragen gestolen legeruniformen.

Ze behoren tot Al-Gama’a Al-Islamiyya, de Islamitische Groep (IG). Vandaag willen ze het regime omverwerpen en van Egypte een islamitische staat maken. Dit is hét moment. Twee dagen eerder is president Anwar Sadat door hun broeders in Caïro vermoord tijdens een militaire parade. Egypte verkeert in shock.

Neergeschoten voor het oog van de natie

Miljoenen Egyptenaren hebben het live op televisie zien gebeuren. Terwijl Mirages van de luchtmacht een show opvoeren boven de tribune waarop Sadat, de legerstaf en prominente gasten hebben plaatsgenomen, houdt een van de voorbijtrekkende legervoertuigen ineens halt. Er springen mannen met AK-47’s uit. De president denkt dat de actie deel uitmaakt van de show. Hij staat op en salueert. Hij en tientallen anderen worden meteen neergeschoten. De IG dankt God in hun gebeden: de farao die een eerloze vrede sloot met de Joden en van Egypte een westers bordeel wilde maken, is dood.

Om vijf over zes gaan de autoportieren open. De mannen springen uit de auto’s en bestormen het gebouw. Elders in Assioet zijn nog twee hit teams actief. De IG hoopt dat hun acties jihadisten in andere Egyptische steden zal inspireren om hetzelfde te doen. Die dag zullen de terroristen in Assioet 118 militairen en burgers vermoorden.

Het derde team staat onder leiding van Nageh Ibrahim, een 27-jarige arts. Hij is een van de oprichters van de IG. Tijdens de bestorming van een politiebureau raakt hij gewond. Ibrahim weet de stad halsoverkop te ontvluchten op een gejatte brommer.

Kinderen verwekken
in gevangenschap

Tegenwoordig woont Nageh Ibrahim (1954) in de havenstad Alexandrië, in de armoedige wijk Bakous, naast de energiecentrale. Hij ontvangt me in zijn krappe appartement op de 16de verdieping van zo’n Egyptisch flatgebouw waar je beter niet de lift kunt nemen. Niets wijst erop dat deze vriendelijke opa in zijn slobberige T-shirt in 1982 levenslang kreeg voor terrorisme en moord. Alleen zijn volle grijze baard en de donkere eeltplek op zijn voorhoofd van het frequente bidden, verraden dat hij een zeer gelovige moslim is.

Het is ramadan, maar Ibrahim staat erop dat ik thee drink. Als op commando reikt een goudgeringde vrouwenhand van achter een gordijn een dienblad aan. De rest krijg ik niet te zien, maar ik weet dat zij de zus van een van de IG-leiders is met wie Ibrahim in de gevangenis is getrouwd. Hij verwekte tijdens zijn detentie zelfs vier zonen bij haar.

Dat zegt iets over de wijze waarop Hosni Mubarak, de opvolger van Sadat, de terroristen uit Assioet aanpakte: relatief mild, in de hoop dat meer geweld zou uitblijven. Zo kwam Ibrahim in 2006 na 24 jaar vrij. Hij bood de dochter van de vermoorde Sadat publiekelijk excuses aan.

Geweld gaat nog altijd door in Egypte

Maar het geweld hield niet op. In de Sinaï wordt al jaren gevochten tussen jihadisten en het leger. Koptische christenen worden nog steeds vermoord, hun kerken opgeblazen. Het heeft ertoe geleid dat Ibrahim tegenwoordig een geziene gast is in de televisiestudio, waar hij spreekt als ervaringsdeskundige. Hij vindt dat het huidige Egyptische regime dom bezig is door de Moslimbroederschap zo hard aan te pakken. De IG komt voort uit de Moslimbroederschap, die Ibrahim indertijd veel te slap vond.

‘Ze hebben de Gids van de broederschap 500 jaar gevangenisstraf gegeven en zeven keer ter dood veroordeeld!’ zegt hij. ‘Niet normaal! Is het vreemd dat sommige broeders naar de wapens grijpen?’

Ik merk dat Ibrahim niet graag over zijn persoonlijke verleden praat. Hij ontwijkt mijn vragen daarover en vervalt in algemeenheden. Het wordt zelfs gênant als hij zegt: ‘Ik heb nooit in het opblazen van kerken geloofd.’ Dat zal wel, denk ik, maar met het beroven van goudwinkels in Assioet en het vermoorden van de Koptische eigenaars had je indertijd geen moeite. Op die manier financierde de IG zijn operaties. ‘Goddelijke inspiratie,’ noemde Ibrahim dat. En hoe zat het met die kinderen die door IG-heethoofden tijdens straatgevechten met kopten in Caïro uit het raam werden gegooid?

‘Doe iets zinnigs met je leven’

‘Sjeik Ibrahim, mag ik u een persoonlijke vraag stellen?’ onderbreek ik hem. Het klinkt als ‘cut the bullshit’ en zo is het ook bedoeld. ‘Hebt u geen spijt van de terreurdaden waarvoor u bent veroordeeld?’

Ibrahim valt stil. Alleen het geluid van de ventilator en de stemmen uit de straat beneden zijn nog te horen. Na een volle minuut fluistert hij: ‘Het was slecht. Voor mijn familie, mezelf, mijn kinderen, Egypte. Ik heb zo’n vreselijke spijt.’

Er staan tranen in zijn ogen. Nadat hij me heeft bijgeschonken, zegt hij: ‘Ik adviseer de broeders die nu wegrotten in de gevangenis om het op een akkoordje te gooien met het regime. Net zoals ik heb gedaan. Er zitten daar artsen, ingenieurs, juristen. Doe iets zinnigs met je leven en streef niet langer naar iets wat op dit moment toch niet te bereiken is.’

Bij ons afscheid omhelst de berouwvolle terrorist me hartelijk. Zijn baard kietelt in mijn nek. Over zijn schouder zie ik het bordje dat naast zijn voordeur hangt: ‘Dr. Nageh Ibrahim: dermatoloog’.

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.