Leo Kwarten

Egyptische meisjes zullen niet snel ‘Me too’ zeggen

11 augustus 2020

Vrouwen uit Egypte en andere Arabische landen die willen aankaarten dat ze slachtoffer zijn van seksueel misbruik, hebben vaak meer te verliezen dan te winnen. Zo zouden ze de familie-eer bezoedelen. Toch lijkt er langzamerhand iets te veranderen, schrijft arabist Leo Kwarten.

De #MeToo-beweging in Egypte heeft een nieuwe impuls gekregen. De aanleiding is de arrestatie op 4 juli van Ahmed Bassam Zaki. Deze 22-jarige voormalige student aan de American University in Cairo wordt er van verdacht dat hij meer dan vijftig meisjes seksueel heeft misbruikt. Ze ontmoeten Zaki – een mooiboy die graag poseert in zwembroek – in persoon of online. Dan duiken er opeens naaktfoto’s op – echte of gefotoshopte – die hij dreigt naar hun familie te sturen. De volgende stap is seksueel misbruik. Zaki’s jongste prooi is veertien jaar oud.

Leo Kwarten

Leo Kwarten is arabist en antropoloog. Als zelfstandig gevestigd adviseur werkt hij voor bedrijven die opereren in het Midden-Oosten. Daarnaast publiceert hij over politiek en religie in de regio.

Een ware #MeToo-storm in Egypte is het gevolg. Slachtoffers worden opgeroepen aangifte te doen om Zaki veroordeeld te krijgen. Dat ligt moeilijk in het conservatieve Egypte waar vrouwen – in de ogen van hun familie althans – zelf verantwoordelijk zijn voor het behoud van hun eerbaarheid. Gaat het fout, dan krijgen zij de schuld. Meisjes die thuis vertellen van handtastelijkheden in de bus op weg naar school – eerder regel dan uitzondering – riskeren dat papa besluit dat ze helemaal geen onderwijs meer mogen volgen om te voorkomen dat de eer van de familie verder bezoedeld wordt.

Het afbreukrisico voor vrouwen is te groot om naar buiten te treden

En dus houden de meesten hun mond. Daarom zal #MeToo in de Arabische wereld nooit de dynamiek krijgen die de beweging in het Westen kreeg. Het afbreukrisico bij een ‘coming-out’ is te groot. Hollywood bleek een succesfactor in de Verenigde Staten, maar in het Midden-Oosten melden misbruikte beroemdheden zich niet. #MeToo is ook te elitair: weinig Arabische vrouwen kunnen zich Twitter of Facebook veroorloven. Bovendien ligt #MeToo onder vuur van zeloten die er een complot in zien om de islamitische samenleving te corrumperen naar westers evenbeeld. Verwacht dus binnenkort geen Harvey Weinstein-proces in Cairo.

Dat is jammer, want Egypte gaat gebukt onder een abominabele reputatie op het gebied van seksueel geweld. Iedereen herinnert zich de juichende demonstranten op het Tahrir-plein die in 2011 het vertrek van president Mubarak eisten. Minder bekend is dat tientallen vrouwen – zelfs hulpverleners – in die kolkende mensenmassa werden gemolesteerd door opgefokte kerels, toegejuicht en gefilmd door omstanders. De Thomson Reuters Foundation stelde in 2017 op basis van onderzoek vast dat Cairo ’s werelds gevaarlijkste metropool voor vrouwen is: te veel armoede, werkloosheid en opgekropt testosteron.

Slachtoffer groepsverkrachting gearresteerd om immoreel gedrag

In Egypte werd seksuele intimidatie pas in 2014 strafbaar gesteld. En hoewel de regering van president Sisi de wet verder wil aanscherpen, blijkt de realiteit weerbarstig. Een zeventienjarig meisje dat op TikTok een video had gepost waarin ze vertelde dat ze slachtoffer was van een groepsverkrachting, werd gearresteerd wegens immoreel gedrag. Een journalist van het dagblad Al-Yom Al-Sabaa die een rechtszaak aanspande tegen haar handtastelijke baas, verloor haar baan terwijl hij bleef zitten. Soms is er hoop, zoals in het geval van de bekende advocaat Nabih Wahsh. Tijdens een talkshow op Al-Asimah TV had hij over vrouwen in ripped jeans gezegd: ‘Als je zo’n meid ziet, is het is een nationale plicht haar te verkrachten.’ Wahsh kreeg drie jaar gevangenisstraf.

Ook Tunesië kent een opleving van #MeToo. Een en ander werd aangezwengeld door parlementslid Zouheir Makhlouf. In december stalkte hij met zijn auto een negentienjarig meisje dat op weg was naar school. Toen ze er genoeg van had, maakte ze foto’s van de politicus die met zijn broek op zijn knieën achter het stuur zat en zette die vervolgens op Facebook. Binnen enkele dagen waren er elfduizend reacties onder de hashtag #EnaZeda – ‘MeToo’ in Tunesisch-Arabisch.

Eltahawy stelt seksueel misbruik tijdens bedevaart Mekka aan de kaak

Lees ook de blog van Robbert de Witt: Waarom zwijgen over lot van vrouwen in Midden-Oosten?

Van een geheel andere orde is de hashtag #MosqueMeToo van de Egyptisch-Amerikaanse feminist Mona Eltahawy. Zij stelt een ander taboe in de islamitische wereld aan de kaak: seksueel misbruik van vrouwen tijdens de bedevaart in Mekka. Eltahawy heeft beschreven hoe zij als vijftienjarig meisje tijdens een bezoek aan de Kaaba – een van de vijf religieuze plichten voor moslims – door een Saudische politieman in haar borst werd geknepen. Naar aanleiding van haar verhaal meldden zich talloze moslimvrouwen die in het heilige der heilige van de islam waren betast of gemolesteerd.

‘Ik rust niet voordat de imam van de Grote Moskee in Mekka zich in een preek uitspreekt over seksuele intimidatie tijdens de hajj,’ twitterde Eltahawy op 30 juli over de bedevaart (hajj). Haar oproep is niet geheel kansloos. In Egypte heeft de mufti naar aanleiding van de recente arrestatie van serieverkrachter Zaki gezegd: ‘Hoe vrouwen zich ook kleden, het is nooit een excuus om haar waardigheid geweld aan te doen.’

Het gaat langzaam, maar ook in de Arabische wereld verandert er iets.

Uw cookieinstellingen laten het tonen van deze content niet toe. De volgende cookies zijn nodig: marketing. Wijzig uw instellingen om deze content te zien.
Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.