#TK2021 Premium Corner

De lange historie en het nut van verkiezingsdebatten

23 februari 2021

In aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn er een kleine zestig debatten. Die op televisie trekken meestal de meeste aandacht, maar er zijn ook debatten op de radio en krachtmetingen die te volgen zijn via een livestream, zoals het Grote Defensiedebat van EW, zaterdagochtend 27 februari.

Verkiezingsdebatten zijn bepaald geen nieuw fenomeen. Reeds in de tweede helft van de achttiende eeuw debatteerden politici met elkaar in zaaltjes en theaters. Ze moesten wel, want ze konden destijds nog niet zoals vandaag de dag op de slippen van de lijsttrekker een zetel in de Tweede Kamer veroveren. Ze moesten zelf aan de bak.

Ook in het buitenland ging dat zo. Om zijn zetel in de Amerikaanse Senaat veilig te stellen, hield Abraham Lincoln (1809-1865) niet minder dan zeven debatten van elk drie uur met zijn opponent voor die zetel. De bekendheid die hij hierdoor  kreeg, hielp hem om twee jaar later president van de Verenigde Staten te worden.

Debatten op de radio als voorloper van televisiedebatten

Toen politici niet langer namens zichzelf, maar namens politieke partijen in de Tweede Kamer kwamen, verminderde de noodzaak van kandidaten om in de aanloop van verkiezingen met elkaar de degens te kruisen. De leiders hadden uiteraard tussen beide wereldoorlogen met elkaar in debat kunnen gaan via het nieuwe medium radio, maar in het verzuilde Nederland boden omroepen liever geen podium aan politici van een andere zuil.

Bovendien bestond er in de jaren dertig radiocensuur, om te voorkomen dat ‘extremistische politici’, lees communisten en fascisten, beledigingen zouden rondstrooien.

Voor zover valt na te gaan, werd pas in 1950 het eerste radiodebat gehouden. Daaraan namen slechts twee partijen deel. Voor de VVD betrad het Tweede Kamerlid Govert Ritmeester (1883-1966) het strijdtoneel, voor de PvdA oud-minister ir. Hein Vos (1903-1972). Discussieleider was Jacques van Hellenberg Hubar (1896-1951), burgemeester van Hilversum en ‘dus’ onafhankelijk. Bovendien waren de omroepen in Hilversum gevestigd, dus lag het voor de hand hem te vragen.

Landelijke politici kapen verkiezing Provinciale Staten

Onderwerp van gesprek was onder meer de VVD-slogan dat de belastingen omlaag moesten. Niet dat de verkiezingen daarover gingen, want die betroffen in 1950 de samenstelling van de Provinciale Staten. Ook toen al bemoeiden landelijke politici zich blijkbaar met de provinciale verkiezingen.

Aangezien het experiment in 1950 blijkbaar goed was bevallen, durfde de VARA het aan om in 1952 radiodebat te organiseren met de verkiezingen van de Tweede Kamer als inzet. Vos was weer van de partij, die ditmaal de VVD’er mr. H.F. van Leeuwen (1890-1975) tegenover zich trof. De bankier en burgemeesterszoon was geen ervaren politicus, hij kwam pas na de verkiezingen van 1952 in de Tweede Kamer.

Nixon versus Kennedy als voorbeeld

Het was Elsevier-hoofdredacteur Ferry Hoogendijk (1933-2014) die televisie als medium voor het debat introduceerde.

Laden…

Word abonnee en lees direct verder

Al vanaf 8 euro per maand leest u onbeperkt alle edities en artikelen van EW. Bekijk onze abonnementen.

Verder lezen?

U hebt momenteel geen geldig abonnement. Wilt u onbeperkt alle artikelen en edities van EW blijven lezen? Bekijk dan onze abonnementen.

Bekijk abonnementen

Er ging iets fout

Uw sessie is verlopen

Wilt u opnieuw

Premium Corner
Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.