Campagnestrateeg Mark Thiessen schrijft over het gevaar van platform X van Elon Musk, dat zich niets aantrekt van regels.
Het bewijs dat sociale media schadelijk zijn voor onze vrije samenleving, heeft inmiddels ontzagwekkende vormen aangenomen. Maar het is voor velen nog steeds moeilijk te bevatten dat er hard moet worden opgetreden tegen de bedrijven die onze wereld zo ontwrichten. Hardnekkige misvattingen over de aard van de algoritmes van sociale media staan echte actie in de weg.
De discussie over het grootste sociale media-riool, Elon Musks platform X, laaide deze week in Nederland opnieuw op.De Voorlichtingsraad van de Rijksoverheid, bestaande uit de communicatiedirecteuren van twaalf ministeries, adviseerde dat de overheid vertrekt van X. En de Volkskrant deed onderzoek naar wat politici op X te verduren krijgen. Wat daaruit kwam, zal u niet verbazen: ze worden aan de lopende band bedreigd en uitgescholden.
X staat niet op zichzelf, ook andere sociale media zijn een probleem. Maar X heeft, samen met het Chinese TikTok, wellicht de grootste invloed op de democratie als systeem. Negatieve invloed, wel te verstaan. Daar komt bij dat X zich niets aantrekt van Europese regels.Het heeft geen zin om X te reguleren, want Musk houdt zich er toch niet aan.
In hun verzet tegen Europese regulering vinden de sociale-mediatycoons steun bij de Amerikaanse overheid, die zware druk uitoefent op Europa om de techbedrijven geen beperkingen op te leggen. Begrijpelijk, want via die bedrijven oefenen de Amerikanen grote invloed op ons uit.
Sociale media zijn een kwestie van vrije meningsuiting
Er zijn drie misvattingen die nog steeds verhinderen dat hard wordt opgetreden tegen Amerikaanse en andere vijandige sociale media.
Ten eerste dat dit zou betekenen dat we censuur plegen of de vrije meningsuiting geweld aandoen. Wie dat zegt, begrijpt niet hoe een platform als X werkt. Er is geen sprake van vrijheid van meningsuiting op X. Wat je te zien krijgt, wordt enkel bepaald door een algoritme dat is ingericht door Musk en anderen bij X.
Dit algoritme opereert net als de redactie van een krant. Het selecteert berichten op basis van voorwaarden die door zijn inrichters zijn gesteld. Het maakt redactionele keuzes, en bij die keuzes speelt vrijheid van meningsuiting geen enkele rol. Je krijgt te zien wat het algoritme wil dat je ziet.
Waarom politici en overheid volgens critici X moeten verlaten
Ten tweede: dat het verlaten van X – en andere sociale media – door overheid en politiek niet goed is omdat het meer ruimte geeft aan extremistische geluiden, zonder dat er nog een genuanceerd tegengeluid is op het platform.
Maar gematigde visies hadden die ruimte al niet meer. De algoritmische redactie heeft geen interesse in die meningen en dempt actief hun bereik. Waar het wel interesse in heeft, zijn de extreme reacties op berichten van politici en bestuurders van traditionele partijen. En dan wordt niet de gematigde mening benadrukt, maar de extreme reacties.
En zo raakt extreem gedachtegoed dus gek genoeg verder verspreid, juist doordat er genuanceerde meningen zijn.
Algoritmes van X modereren wel degelijk, maar in de verkeerde richting
En ten derde de ontzaglijke misvatting dat er op X niet wordt gemodereerd, overigens een argument dat wordt gebruikt om juist wel strenger op te treden. Maar het klopt niet. Dat gebeurt op X wel degelijk.
Alleen op een ergere manier dan we denken. Moderatie betekent volgens het woordenboek: matigen, minderen, temperen. In die zin wordt er op X en andere sociale media heel sterk gemodereerd.
Alleen is het geen moderatie door mensen, maar door het algoritme. En het algoritme ‘matigt, mindert en tempert’ het bereik van genuanceerde meningen. Het zijn juist de redelijke mensen die hieraan worden onderworpen op X. Dus ja, er is moderatie, alleen in de verkeerde richting.
Elon Musk, X en de vraag hoe Europa moet reageren
Musks X houdt zich niet aan regels, integendeel. Hij doet vaak het omgekeerde van wat de regelgeving beoogt. Hoe moeten we met het bedrijf omgaan?
Onlangs verbood de Nederlandse overheid de overname van Solvinity – beheerder van DigiD – door een Amerikaans bedrijf. Dit biedt een interessante gelegenheid tot inversie van de discussie rond X.
De hoofdvraag is dan niet: hoe moeten we dit Amerikaanse bedrijf van Elon Musk reguleren? Maar: hoe zouden we reageren wanneer een Nederlandse bedrijf wordt overgenomen door Elon Musk?
X als machtsmiddel: een nieuwe kijk op sociale media
Het antwoord ligt nogal voor de hand. Als X Nederlands was, zouden we nooit toestaan dat Musk eigenaar ervan werd. Een platform als X is geen ‘medium’ in traditionele zin, geen bedrijf dat zich laat reguleren. En evenmin een vehikel voor vrije meningsuiting. Het is een manipuleermachine, als machtsmiddel tegen ons ingezet. Behandel het ook zo.