De feiten: Amerika en Iran onderhandelen over intentieverklaring, beschietingen aan beide zijden
Bron: Wall Street Journal, Truth SocialWoensdagmiddag 27 mei meldden Iraanse staatsmedia dat het land een conceptovereenkomst van de Verenigde Staten heeft ontvangen, waarin staat dat de Straat van Hormuz open moet en in ruil daarvoor de blokkade van de Iraanse havens wordt opgeheven en de rond Iran gestationeerde Amerikaanse troepen zich terugtrekken. Het Witte Huis noemt het bericht een ‘complete fabricatie’.
Eerder meldde The Wall Street Journal al dat de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek Iran onderhandelen over een intentieverklaring om het staakt-het-vuren met zestig dagen te verlengen. Volgens berichten in Amerikaanse media is de bedoeling dat de Iraniërs de blokkade van de Straat opheffen en de Amerikanen stoppen met hun blokkade van de Iraanse havens.
Belangrijkste twistpunt is Irans nucleaire programma
Iraanse staatsmedia melden niets over het Iraanse nucleaire programma, maar Amerikaanse bronnen wel. In de periode van zestig dagen zouden beide landen moeten onderhandelen over dat programma.
Belangrijkste twistpunt is het verplaatsen dan wel vernietigen van het in Iran opgeslagen hoogverrijkte uranium, waarmee kernwapens kunnen worden gemaakt. Een Amerikaanse functionaris zegt dat het regime hiertoe bereid is, maar vanuit Iran wordt dat ontkend.
Volgens The Wall Street Journal eist Iran als tegemoetkoming vrijgave van in totaal zo’n 100 miljard dollar aan bevroren Iraanse tegoeden, waarvan enkele tientallen miljarden al voordat het zelf concessies doet.
Trump koppelde afgelopen weekeinde op zijn platform Truth Social een eventuele deal met Iran ook aan toetreding van diverse islamitische landen (Saudi-Arabië, Qatar, Pakistan, Turkije, Egypte en Jordanië) tot de Abraham-akkoorden voor normalisatie van de betrekkingen met Israël. Hij opperde zelfs toetreding van de Islamitische Republiek Iran zelf.
Wie zegt wat over mogelijke deal tussen Amerika en Iran?
Bron: X, Truth Social, NBC News, Tasnim, Reuters- De Amerikaanse president Donald Trump op Truth Social: ‘De onderhandelingen met de Islamitische Republiek Iran verlopen voorspoedig! Het wordt ofwel een geweldige deal voor iedereen, ofwel helemaal geen deal – terug naar het front en schieten, maar meer en sterker dan ooit tevoren – en dat wil niemand!’
- Mohammad Akbarzadeh, plaatsvervangend politiek hoofd van de marine van de Islamitische Revolutionaire Garde, geciteerd door het Iraanse staatspersbureau Tasnim: ‘De kans op oorlog is klein vanwege de zwakte van de vijand. De strijdkrachten liggen op de loer met volle magazijnen.’
- De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio tijdens een persconferentie: ‘Het is een absurd idee dat de president, gezien alles wat hij al heeft bewezen te willen doen, op één of andere manier zal instemmen met een deal die de nucleaire ambities van Iran uiteindelijk versterkt.’
- Een verklaring op X uit naam van Mojtaba Khamenei, opperste leider van de Islamitische Republiek Iran: ‘In verschillende delen van Iran en de wereld en na deze gezegende dagen zullen “dood aan Amerika” en “dood aan Israël” de gangbare leuzen zijn van de islamitische gemeenschap en de onderdrukten van de wereld, in het bijzonder de jongeren.’
- Khamenei over Israël: ‘Het wankele zionistische regime en de kankertumor Israël naderen hun einde.’
- De Republikeinse senator Lindsey Graham op X: ‘Als er een akkoord wordt gesloten om het conflict met Iran te beëindigen vanuit de mening dat de Straat van Hormuz niet kan worden beschermd tegen Iraans terrorisme, en Iran nog steeds over de capaciteit beschikt om belangrijke olie-infrastructuur in de Golf te vernietigen, dan komt Iran eruit als een dominante macht waarmee diplomatiek zal moeten worden onderhandeld.’
- De Israëlische premier Benjamin Netanyahu op X: ‘President Trump en ik waren het erover eens dat een definitief akkoord met Iran het nucleaire gevaar volledig moet wegnemen. Dat houdt in dat de Iraanse installaties voor uraniumverrijking dienen te worden ontmanteld en dat het verrijkte nucleaire materiaal uit het land dient te worden verwijderd. President Trump bevestigde ook opnieuw het recht van Israël om zich te verdedigen tegen bedreigingen op alle fronten, inclusief Libanon.’
- De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi tegen persbureau Reuters: ‘We hopen dat de betrokken partijen zich blijven inzetten voor een staakt-het-vuren en elkaar blijven toenaderen, zodat er snel weer vrede kan komen in het Midden-Oosten.’
- De Amerikaanse vicepresident JD Vance is tegenover NBC News ‘uiterst hoopvol’ dat de Iraniërs ermee instemmen de ontwikkeling van kernwapens te staken: ‘Ik denk dat de vraag moeilijker is of ze instemmen met het soort handhavings- of controlemechanisme dat ons erop doet vertrouwen dat ze de overeenkomst niet zullen schenden.’
EW's visie: Bij halfzachte deal laat Trump Iraniërs in de steek en is regime de morele winnaar
Door: Matthijs van Schie, coördinator en redacteur WereldEen goede deal of geen deal, is de afgelopen dagen de boodschap vanuit Washington. Verstandige taal, maar de berichten die over de onderhandelingen naar buiten komen, wijzen daar niet op.
Regering-Trump praat vooral over Hormuz en atoomprogramma Iran
Vooropgesteld: alle genoemde details van het akkoord waarover de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek onderhandelen, zijn gebaseerd op geruchten en niet officieel bevestigd. Wel is het zo dat Trump en zijn ministers in het openbaar veel praten over het zo snel mogelijk heropenen van de Straat van Hormuz en de toekomstige ontmanteling van het Iraanse atoomprogramma.
Als het Iraanse regime daarvoor opheffing van de havenblokkade, verlichting van de sancties en miljarden aan bevroren tegoeden terugkrijgt, zal het dat als een overwinning vieren. Zeker als het zelf alleen een intentieverklaring hoeft te tekenen zonder harde garanties voor het opgeven van hoogverrijkt uranium en het in de toekomst afzien van uraniumverrijking.
Halfzachte intentieverklaring zou pijnlijk gezichtsverlies Trump zijn
Trump zou pijnlijk gezichtsverlies lijden als de deal daarop uitdraait. Want zo’n halfzachte intentieverklaring zou neerkomen op het belonen van het almaar rekken van de onderhandelingen door Teheran, wat eerder nog tweemaal reden was voor Amerika om samen met Israël militair in te grijpen.
Daarom is het moeilijk voorstelbaar dat de Amerikaanse president niet veel meer concessies van de Iraanse mullahs eist voordat hij de oorlog beëindigt.
Het gaat amper meer over terreur-proxies en langeafstandsraketten
Want in de eerste weken van Operation Epic Fury klonk vanuit het Witte Huis consequent dat Iran ook zijn uitgebreide arsenaal langeafstandsraketten moest opheffen en de steun aan terreurgroepen in de regio (zoals Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad in Gaza, Hezbollah in Libanon en de Houthi’s in Jemen) moest opgeven. Daarover gaat het nu al een tijdje niet meer.
En het gaat al helemaal niet over de val van het theocratische regime in Teheran. Hoewel Trump dat nooit zwart-op-wit had beloofd, riep hij op 28 februari de Iraanse bevolking wel op om zodra de oorlog zou stoppen, hun leiders af te zetten omdat ‘het uur van vrijheid nabij’ zou zijn.
Nieuwe protestgolf in Iran na oorlog is mogelijk, maar verre van zeker
Natuurlijk is het goed mogelijk dat in de komende maanden een nieuwe protestgolf ontstaat tegen de theocratie, die zowel militair als politiek zwaar is getroffen door de Amerikaans-Israëlische bombardementen. Ook de nog altijd voortdurende blokkade van de Iraanse havens treft de economie van het land zwaar.
Aangezien de miljoenendemonstraties eind december begonnen vanwege hyperinflatie, zou het voor de hand liggen als de nog verslechterde situatie op termijn opnieuw menigtes Iraniërs tegen de machthebbers doet opstaan. Maar mede denkend aan de tienduizenden door het regime gedode demonstranten in januari en met in het vooruitzicht nog meer executies van vermeende collaborateurs, is het ook goed voorstelbaar dat zij de straat voorlopig niet op durven te gaan.
Lees ook | Vol vraagtekens verlangen naar de val van de Islamitische Republiek
Ook Midden-Oosten slechter af bij gunstige deal voor ayatollah-regime
Naast de Iraanse bevolking zal ook de rest van het Midden-Oosten uiteindelijk slechter af zijn als het ayatollah-regime met een gunstige deal aan de macht blijft.
Niet alleen kan het dan opnieuw de Straat van Hormuz blokkeren als het bij een volgend conflict aanleiding daartoe ziet, ook zullen Teherans terreur-proxies de regio dan kunnen blijven destabiliseren.
Om nog maar te zwijgen over de wens voor de verdwijning van ‘kankertumor’ Israël, die dinsdag opnieuw werd uitgesproken in een verklaring uit naam van opperste leider Mojtaba Khamenei.
Zo is het voor de regio én de Iraanse bevolking cruciaal dat Trump volhoudt en de oorlog alleen beëindigt in ruil voor zware concessies van het ayatollah-regime. Doet hij dat niet, dan laat hij hen in de steek. En komt de Islamitische Republiek als morele winnaar uit de strijd.
Verdere verdieping: Over en weer beschietingen ondanks staakt-het-vuren
Naast berichten over vergevorderde onderhandelingen, die enkele dagen later weer door het Witte Huis werden gebagatelliseerd, zijn er ook berichten dat er de afgelopen dagen is geschoten door zowel Amerika als Iran. Maar het staakt-het-vuren van begin april geldt officieel nog steeds.
De Islamitische Revolutionaire Garde zei dinsdag dat zij een Amerikaanse drone had neergehaald en op een gevechtsvliegtuig had geschoten.
De Verenigde Staten troffen volgens het Iraanse leger in de nacht van maandag op dinsdag diverse Iraanse raketinstallaties en schepen die mijnen legden in de Straat van Hormuz.
Het Amerikaanse leger zei dat het ging om defensieve luchtaanvallen om de eigen troepen te beschermen.
Woensdag vergadert Trump met zijn kabinet in het Witte Huis. Vermoedelijk staan de onderhandelingen met Iran over een einde aan de oorlog hoog op de agenda.