Waarom zelfs Afghanen optimistischer zijn dan Fransen

03 december 2013Leestijd: 3 minuten

Of het nou de Europese Unie, Amerika of de Franse taal betreft: een Fransman denkt altijd goede redenen te hebben om bang te zijn. Wordt het niet eens tijd om wat rationeler naar de veranderende wereld te kijken?

De woorden ‘Frankrijk is bang’, uitgesproken in 1976 door Roger Gicquel, de presentator van het Franse achtuurjournaal, maakten grote indruk op de Fransen. Niet zozeer omdat ze niet bekend zijn met angst, maar vanwege het ogenschijnlijk ‘gewone’ karakter ervan.

Opeens was het een simpele ziel die over angst sprak. Tot dan toe was dit onderwerp het exclusieve terrein voor schrijvers en denkers. Twee eeuwen geleden stelde de Franse moralist Joseph Joubert: ‘Alle passies zoeken datgene wat hen voedt; angst houdt van het idee van gevaar.’

Elementair

Een andere Fransman, schrijver Louis-Ferdinand Céline, zei eens: ‘Een mens kan nooit bang genoeg zijn.’ Joubert stelt angst voor als een bezigheid van intellectuelen. Zij zijn tenslotte degenen die ideeën hebben en op gevaren kunnen wijzen.

Bij Céline is angst gelijkwaardig aan elementaire levensbehoeften zoals water en brood. Ieder mens, intellectueel of niet, heeft het nodig.

Vandaag de dag heeft het concept van angst een prominente plaats in het leven van de gemiddelde Fransman. Geïnspireerd door hun denkers en trouw aan hun gedachtegoed, zijn vooral de oudere Fransen bang voor alles wat onzeker en bedreigend oogt.

Machtsverhoudingen

Of het nou concurrentie is, mondialisering, liberalisering, de Europese Unie, vrije handel, de Verenigde Staten, vervaging van de nationale identiteit, verandering van de internationale machtsverhoudingen, verdwijning van het Frans als internationale diplomatietaal, of zelfs hun eigen staat.

Een Fransman denkt altijd goede redenen te hebben om bang te zijn. In 2005 noemde publicist Christophe Lambert Frankrijk La société de la peur‘ (de angstsamenleving) terwijl Luc Bronner, journalist van dagblad Le Monde, zich in 2010 publiekelijk afvroeg waarom Frankrijk zelfs bang is voor haar eigen jeugd.

Vergeefs probeerden enkele Franse politici hierover een publiek debat te laten ontbranden. Meestal zaaien ze op onvruchtbare grond.

Positieve energie

In 2003 wendde parlementariër Jérôme Chartier zeer redelijke argumenten aan om zijn landgenoten te overtuigen minder bang en pessimistisch te zijn.

Hij stelde dat het kwijnende internationale aanzien van de Franse taal en cultuur, inclusief de zo verfoeide opmars van het Engels als moderne diplomatietaal, zal doorgaan zolang de Fransen blijven treuren over hun glorieuze verleden zonder realistisch te zijn over de hedendaagse uitdagingen en hun treurnis om te zetten in positieve energie.

Jammer voor hem, maar uitspraken van historici als Eric Hobsbawm maken grotere indruk op de Fransen: ‘It is a hard fate to go from global hegemony to regionalism in two generations.

Louvre

Voor het publieke debat is het gevolg van die gevoede angsten een stuitende irrationaliteit. Toen in 2007 bekend werd dat in Abu Dhabi een dependance van het Louvre zou worden geopend, was het land te klein. Allerlei krankzinnige tegenargumenten werden tentoongespreid, zoals: een Louvre in Abu Dhabi is een bedreiging van alle Franse musea in Frankrijk.

Het project kon pas doorgaan nadat de minister van Cultuur persoonlijk garandeerde dat dat geenzins het geval zal zijn.

Daar komt bij dat Frankrijk, ooit de oudste dochter van de katholieke kerk genoemd, calvijnachtig pessimisme koestert. In een peiling van onderzoeksbureau Gallup (2012) gehouden in 51 landen, verwierf Frankrijk de twijfelachtige eer ’s werelds meest pessimistische land te zijn.

Beklemming

In de 34 jaar dat deze peiling werd gehouden, waren nog nooit zulke lage scores gemeten. Zelfs de Afghanen waren optimistischer.

De meeste passies zijn subjectief, zo ook angst die het gevoel van benauwdheid en beklemming behelst. Daarom kun je hem moeilijk op rationale gronden uitleggen. Niettemin zou het wijs zijn wanneer een cultuur die zo ernstig vreest, zich toch dwingt die rationale gronden te vinden.

Er is uiteindelijk meer nodig dan protest. Daden misschien?

Wat dat betreft heeft Céline, hoe groot de invloed van zijn idee uiteindelijk ook was, zijn land geen dienst bewezen. Een mens kan wel degelijk bang genoeg zijn.

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.