Honderden deelnemers, tientallen schepen. Begin april voeren activisten uit meer dan zeventig landen vanuit verschillende Europese steden richting de Gazastrook. Na een eerste ingreep eind april enterde Israël op 19 mei ook de laatste schepen. Dat leidde tot arrestaties, inbeslagname van goederen, gevangenneming en een enkeltje huiswaarts.
Het optreden van de uiterst rechtse Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir tegen de gearresteerde activisten leidde tot internationale verontwaardiging. De beelden gingen de wereld over. Het was niet de eerste keer, en waarschijnlijk ook niet de laatste. Wat is het doel van de Global Sumud Flotilla, en wat speelt hier precies? Vijf vragen over deze missie.
1. Wat is de Global Sumud Flotilla?
De Global Sumud Flotilla, opgericht in de zomer van 2025, is een internationaal burgerinitiatief van pro-Palestijnse activisten en sympathisanten dat de Israëlische blokkade van Gaza wil doorbreken. Sumud is Arabisch voor ‘volharding’ en doelt op de strijd van Palestijnen tegen Israël.
De vloot is de nieuwste golf in een lange activistische traditie. Al sinds het begin van deze eeuw proberen vergelijkbare initiatieven per schip Gaza te bereiken. Het bekendste voorbeeld is de Gaza Freedom Flotilla uit 2010. Israëlische militairen enterden toen het schip Mavi Marmara, werden aangevallen en doodden vervolgens negen Turkse opvarenden, wat tot internationale ophef leidde. Israël bood in 2013 excuses aan.
2. Waarom varen ze naar Gaza?
Officieel om humanitaire hulp te leveren. Denk aan voedsel, medicijnen en andere hulpgoederen voor de inwoners van Gaza. Toch is de missie ook nadrukkelijk politiek gemotiveerd.
De activisten willen aandacht winnen voor de Israëlische zeeblokkade. Die werd in 2007 ingesteld nadat Hamas de macht in Gaza overnam en is verder aangescherpt na de aanslagen van 7 oktober 2023. De blokkade geldt volgens Israël als veiligheidsmaatregel om wapenleveringen aan Hamas te voorkomen. Critici noemen de blokkade een onderdeel van de onderdrukking van de burgers in Gaza.
3. Wie varen er mee?
Een bont internationaal gezelschap: activisten, artsen, hulpverleners en academici uit Europa, Noord-Amerika, Zuid-Amerika en het Midden-Oosten. Onder hen de zus van de president van Ierland, de Braziliaanse activist Thiago Ávila, die wordt beschuldigd van steun aan Hezbollah omdat hij vorig jaar de begrafenis van Hezbollah-leider Nasrallah bijwoonde, en klimaatactivist Greta Thunberg.
Onder de opvarenden zitten verschillende Nederlanders, zoals Magdalena Górska (docent genderstudies aan de Universiteit Utrecht), die al in april werd opgepakt en terug naar Nederland werd gestuurd, en geschiedenisstudente Jesse van Schaik, die recentelijk is opgepakt.
Die internationale mix is essentieel voor het initiatief. Schepen vol buitenlandse activisten zorgen voor internationale aandacht, zowel in de media als politiek.
4. Waarom arresteert Israël de opvarenden?
Omdat Israël de vloot ziet als een veiligheidsrisico en een poging om een blokkade te doorbreken. Het land stelt dat schepen richting Gaza gecontroleerd moeten worden om smokkel van wapens of militair materieel te voorkomen.
Tegenstanders trekken die juridische redenen in twijfel, zeker wanneer enteringen en arrestaties plaatsvinden op internationale wateren. Zo arresteerde Israël een deel van de opvarenden eind april voor de kust van Kreta, in Griekse territoriale wateren.
Volgens het internationaal recht kan een zeeblokkade – maritieme blokkade in diplomatiek jargon – onder voorwaarden legaal zijn tijdens een oorlog of conflict. Maar critici stellen dat Israël in verhouding veel te hard ingrijpt met de blokkade en enteringen, met alle humanitaire gevolgen van dien.
Van openlijk geweld is bij zulke enteracties niet altijd sprake, maar vreedzaam verlopen ze zelden. Opvarenden worden vaak snel vrijgelaten, al belanden sommigen eerst dagen in een Israëlische cel en keren anderen met verwondingen terug naar huis.
Lees ook: Rel over antisemitisme zet Die Linke verder onder druk: splijt Gaza links Duitsland?
De woede laaide deze week extra op toen de Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir opdracht gaf om gearresteerde activisten streng te behandelen en beelden verschenen van geboeide arrestanten, waar de minister met een Israëlische vlag tussen wandelde.
De internationale reacties waren scherp. Frankrijk en Zweden protesteerden tegen de arrestatie van hun staatsburgers. Italië veroordeelde het Israëlische optreden, terwijl Nederland en Canada de Israëlische ambassadeurs ontboden voor opheldering. Spanje en Ierland spraken flinke steun uit voor de Flotilla.
De ophef liep zo hoog op dat zelfs premier Benjamin Netanyahu afstand nam van het optreden van zijn veiligheidsminister. Voor Ben-Gvir geldt in Nederland al bijna een jaar een inreisverbod, vermoedelijk zullen meer Europese landen dat voorbeeld volgen.
5. Zullen er nieuwe pogingen volgen?
Geen enkele vergelijkbare vloot heeft de blokkade daadwerkelijk doorbroken of hulp kunnen leveren aan de inwoners van Gaza. Israël beschikt over een sterk leger en de politieke wil om zulke pogingen te stoppen. Ook zijn er twijfels of de vloten wel (genoeg) hulpmiddelen aan boord hebben om, als ze al hun doel zouden bereiken, echt van toegevoegde waarde te kunnen zijn voor Gaza
Als het doel is om Gaza fysiek te bereiken, falen deze missies telkens. Als het doel is om het conflict internationaal op de agenda te zetten, dan slagen de vloten opvallend vaak. Dan zullen er zeker nieuwe pogingen volgen, zoals dat nu al jaren gebeurt.